Habitat Grup Baix Emporda

Galicia espallada

Unha recolleita da cultura galega

Literatura, historia, arte, música, gastronomía, galeguismo, tradicións, lendas, costumes, emigración

Á memoria de Manuela Viaño (1929-2013)

A INTRODUCCIÓN DA PATACA EN GALICIA

A comezos do século XVII, a predominante actividade agrícola de Galicia estaba centrada no cultivo das especies imprescindibles para o autoabastecemento:  trigo, centeo e viño... Pero, incrementouse nos anos 1630-40 co millo, que se introduce primeiro en terras do litoral, e en pouco tempo, supuxo os dous tercios da producción dos cereais. Outro novo cultivo que se incorporou foi a pataca. A súa primeira mención remóntase ó ano 1574, aínda que o seu cultivo non comezou a proliferar ata 1760. Gracias a iso, as condicións da vida dos campesiños melloraron.

Ata o descubrimento de América e a introducción da pataca e o millo en Europa, a dieta dos nosos Carabela La Pintadevanceiros estaba baseada no "millo miúdo" (mijo) e nas "castañas".

E así coma o americano "maíz" tomou o nome de  millo en toda Galicia,  inicialmente chamouse "papa" a este tubérculo,  que era o nome da planta en idioma quechua (a lingua falada polos indíxenas peruanos,  lugar de orixe da pataca). 

Posteriormente chamóuselle PATACA (quizais , por mor da influencia de "batata") mais en moitas bisbarras de Galicia é chamada tamén "castaña", "castaña de terra" ou "castaña da mariña", seguramente debido a cás  propiedades alimentarias son similares ás das castañas, e a pataca foi desprazando o consumo do froito do castaño.

O primeiro testemuño escrito sobre a pataca no Vello Mundo débese a Pedro Cieza de León. Nos seus escritos no ano 1538 aparece a "pataca" descrita coma "unha turma de terra que cando se cocía tornábase tan tenra coma a castaña cocida". 

Segundo os historiadores, a chegada da pataca a España non se produciu ata o ano 1570, cando chegou a Sevilla xunto a un cargamento de prata. Alí os monxes cultivárona para alimentar ós enfermos e ós pobres. Mais Irlanda foi, nese mesmo século, o primeiro país que iniciou o cultivo da pataca por medio de Sir Walter Raleigh quen plantou este tubérculo. 

A súa introducción na alimentación popular sería no século XVIII. Na Gran Bretaña arribou das súas colonias norteamericanas, e a introducción no resto de Europa aconteceu por diferentes xeitos: polas campañas dos exércitos de Carlos V e Felipe II e tamén cómpre lembra-lo feito histórico, cando o rei Felipe II lla regalara a quen daquela era Papa Pío IV, para que mellorase a súa saúde.

Mais a pesares de servir coma alimento ás clases necesitadas, o seu cultivo desde un punto de vista económico non tivo lugar ata o ano 1620, cando comeza a cultivarse nos Países Baixos, e a súa Patacasdifusión definitiva en Europa non se produciu ata os anos 1771 e 1772, considerados como "anos de fame".

En Galicia, debido á súa situación xeográfica, e a que ós seus portos chegaban expedicións procedentes do Novo Mundo, como exemplo podemos citar á Carabela Pinta, que arribou a Baiona, e foi a primeira noticia dun novo mundo).

Por iso, Galicia foi un dos primeiros lugares onde se cultivou a pataca e debido ó seu valor alimenticio e a súa importancia na economía agraria, chegou a ser artigo de primeira necesidade a fins do século XVIII.

A pataca pode vexetar en climas moi diferentes , debido a que ten unha grande resistencia ós fríos, aínda moito máis có trigo. En Galicia atopou unha zona óptima para o seu cultivo, e na actualidade ten un mercado interno e externo moi importante, xa que a pataca galega é dunha calidade moi apreciada, e tamén un dos alimentos básicos das nosas comidas

 

 

Mónica Beatriz Suárez Groba

- Bibliografía consultada:    "historia de galicia" , ramón villares

 

VER MÁIS TEMAS DA NOSA CULTURA: ENTRA AQUÍ

 

.