Reparación inversores tensión energia solar Valencia

Galicia espallada

Unha recolleita da cultura galega

Literatura, historia, arte, música, gastronomía, galeguismo, tradicións, lendas, costumes, emigración

?memoria de Manuela Via? (1929-2013)

O Nadal en Galicia

Galicia; pintura ao pastel de Arturo Souto Feijoo

"GALICIA" (pintura ?pastel)

por Arturo Souto Feijoo
(Pontevedra 1902 - M?ico 1964)

 

En decembro a meirande parte das culturas do mundo antigo celebraban a chegada do solsticio do inverno (d? 21)  dende o cal a luz do sol medraba e os d?s m?s longos ser?n os que revitalizar?n  o campo e as colleitas

 

As orixes celtas da festa do nadal

Costumes e tradici?s do Nadal 

O Nadal na Galicia tradicional

O Nadal na actualidade

Panxoli? de Nadal (Lu? Amado Carballo)

 

As orixes celtas da festa do Nadal 

O 21 de decembro, coa chegada do solsticio do inverno celebrase a antiga festa celta do "Alban Arthuan".O cristianismo marcou o d? 25 de Nadal para lembra-lo nacemento de Cristo coincidindo coas celebraci?s profanas e  desa maneira capitalizou a festa. Unha das raz?s da r?ida propagaci? da cristiandade por toda Europa durante o primeiro milenio d?ese precisamente ?incorporaci? dos ritos, crenzas e costumes doutras relixi?s e culturas , tal e como xa fixeran os romanos na s? conquista.

lume

O "Alban Arthuan" era un dos antigos festivais celtas do lume. Ti? lugar durante a noite que ? do 21 ?22 de decembro (segundo o m?odo que usaban os dru?as para medi-lo tempo), e coincid? co solsticio de inverno. "Alban Arthuan"  - en galego "A Lumeira de Artur" - fac? referencia ? lendas art?icas que afirmaban que o m?ico rei naceu no solsticio de inverno.

O Alban Arthuan marcaba a celebraci? tanto do d? m?s curto do ano coma do renacemento do sol. C?dase que o Alban Arthuan era tam? un tempo de fertilidade acrecentada, coma eran tam? os outros festivais do lume, coma o Sama? e a festa de Beltane. O primitivos calendarios celtas med?n os meses segundo as voltas da l? ?redor da terra, o que difer? do arbitrario sistema do calendario xuliano, que se basaba m?s nas crenzas dos papas que nos ciclos naturais da l? e do sol.

 

Costumes e tradici?s do Nadal

Nos celtas exist? o costume chamado "das Velas do Nadal". Esta era unha tradici? que  consist? en manter unha vela acesa en honor ?deusa Nai Terra durante o solsticio de inverno, usando os restos da vela do ano candea anterior. 

Deb? arder durante doce horas para traer boa sorte. Coma orixe desa tradici? xurdiu unha das tradici?s m?s antigas e de maior raigame en Galicia: o chamado "Cepo do Nadal".

Esta tradici? foi moi com? especialmente en Lugo y Pontevedra. 

O "Cepo do Nadal" era unha cepa grande de madeira boa, de carballo xeralmente, que se botaba no lume da lareira para que ardese durante toda a noite. Nalgunhas comarcas tam? se usaba o chamado "Lume novo" (as brasas deste lume, fac?nse nas lareiras das casas queimando toxo ou le? mi?a, logo eran benditas o S?ado Santo no adro da igrexa. Gard?anse porque daba boa sorte ?familia e acend?nse na noite de Nadal).

?calor e ?luz deste lume xunt?ase a xente e cantaban panxoli?s, contaban historias da Santa Compa?, da Estadea, de mouros,  serpes, encantos, contos de rir, etc mentres os nenos xogaban. Pens?ase que ? animas da familia estaban presentes esa noite arredor do lume.

Este cepo do Nadal era moito m?s que o alimento do lume dunha noite do ano. Os carb?s que fac? non se guindaban, gard?anse nun curruncho da casa por teren propiedades m?icas. Cando tronaba, tanto nas treboadas de ver? como no anaco de inverno que a?da quedaba por vir, coll?se borralla do cepo de Nadal e bot?ase de novo ?lareira, para que se fixesen ascuas novas e espantasen os tronos. 

Ram? Otero Pedraio escribiu sobre o cepo de Nadal cham?doo "tiz? de Nadal"

Decora-la ?bore de Nadal era tam? orixinalmente un costume pag?; adoitaban po?rse decoraci?s con moitas cores colgando da ?bore, normalmente un pi?iro, para simboliza-los diferentes obxectos estelares que ti?n relevancia entre os celtas: o sol, a l? e as estrelas, e tam? para representa-las almas dos que morreran durante o ano anterior.

A moderna pr?tica de facer regalos ?unha evoluci? da tradici? pag?de colgar galanos nas ?bores de Nadal como ofrecemento ? deuses celtas.  Algunhas das actuais tradici?s ?redor do "Pai Nadal" ou Santa Claus tam? te?n orixes celtas. Os seus "elfos" son a modernizaci? das fadas da natureza da relixi? celta.

Ata hai escasos anos nas aldeas e vilas galegas pod?nse escoita-los cantos propios que hab? para cada d? ou para cada festa: o d? de Nadal cant?anse nadais, panxoli?s, cantos de nacemento e vilancicos; as xaneiras, aninovos e manueles, no d? de fin de ano e Aninovo; e os reis, aguinaldos e vilancico na noite de Reis.

Estes cantos estaban inducidos dende as propias parroquias e polos seus rexentes; fac?nse de cot? nas igrexas ou nos adros e complementaban unha ofrenda ou unha procesi?. Pero tras deles hab? igualmente un compo?nte folcl?ico, popular, de xuntanza e alegr?, tanto que ? veces alg?s grupos percorr?n os lugares cantando vilancicos para xuntar di?iro co que organizar as festas do patr? noutras ?ocas do ano.  Nos s?ulos XVII e XVIII tam? se interpretaban os cantos de Nadal galego nos templos de Castela e Portugal, feito suscitado, de seguro, pola influencia relixiosa de Santiago.

Era costume que na Noite de Nadal, a mesa quedase sen limpar, porque esa comida era para as ?imas dos defuntos da familia, e a coci? non se varr? para que non entrasen as meigas.

 

O Nadal na Galicia tradicional 

O Nadal galego tradicional forma parte da tradici? cristi?desenrolada dende o fin da antig?dade e sem?lase ? doutras terras da Europa Occidental.

Este ciclo comeza coa celebraci? da Noiteboa para continuar cos Santos Inocentes e o Aninovo, rematando nos Santos Reis. Todas estas celebraci?s foron difundidas pola Igrexa a partir do s?ulo IV da nosa era.

A celebraci? do Nadal ?, en primeiro lugar, un tempo relixioso relacionado co cristianismo que asignou estas datas para conmemorar universalmente certos feitos de especial transcendencia relixiosa.  Mais en ancestral coincidencia co devandito, podemos atopar no Nadal un tempo agrario, vencellado ?ciclo productivo anual, e un tempo de inversi?, moment?ea, da estructura social. Este ciclo estacional do ano sinalouse dende a Idade Media con datas que coincid?n co ritmo da natureza. Desta maneira,  o Nadal coincide co per?do de m?ima potencia solar e co intre no que o Sol comeza o seu renacemento c?lico a partir do chamado "solsticio de inverno".

No mundo rural tradicional estamos nunha ?oca na que, xa feita a sementeira, e en agarda da futura colleita, o labrego concentra o seu esforzo en traballos artesanais dentro da casa ou en labores como a matanza do porco.

Por ser festa universal  (e non espec?ica dunha comunidade determinada) o Nadal cel?rase en familia, ou  no entorno da aldea e da parroquia. ?nbsp; un tempo propicio para afirmar certos s?bolos familiares que amosan a continuidade desa unidade econ?ica, social e cultural que ?a casa habitada moitas veces por unha familia de av?, fillos e netos, todos eles agrupados arredor da tradici? representada polo fogar. 

Por iso, no Nadal acend?se na lareira un tronco, ou tiz?, chamado "lume novo", e que logo permanec? gardado  todo o ano. Esto tam? representababa a quentura do fogar  en contraposici? coa fr? natureza exterior.
 
Nas comunidades labregas galegas, era moi com?, a invocaci? dos antepasados xa mortos. Por iso exist? a crenza de que a Noiteboa vi?n as ?imas dos antepasados a xantar e quentarse na lareira.  Coa s? presencia afirmaban a continuidade do pasado co presente; eran, en definitiva, garantes de que, no ano que ? comezar, a casa manter? os principios de supervivencia que a fixeron xurdir.
 
?bore de Nadal No Nadal atopamos as chamadas "inversi?s" da orde social en forma de bromas gastadas na Misa do Galo, como era a de coser a saia de d?s mulleres, que se atopaban xunguidas polo f? cando se ergu?n. A mesma Igrexa permitiu dende a Idade Medida, inversi?s deste tipo documentadas en Galicia. 

As? na festa "dos Santos Inocentes", un rapaz de coro, chamado "O Obispillo" , secundado polos seus compa?iros, asum? nesa data o papel de bispo, mandando como tal. Un grupo de idade, o da infancia, sempre supeditado ?autoridade dos adultos en tempo normal, adquir? as?temporalmente dereitos que lle est? vedados na vida coti?sen que isto prexudicase a boa marcha da sociedade, pois, unha vez conclu?a a festa, as relaci?s sociais e de sexo recuperaban o nivel xer?quico comunmente admitido.
 
Hai outro aspecto da festa de Nadal que revelaba a potenciaci? da infancia e da xuventude. Grupos de mozas e de mozos percorr?n as aldeas ou parroquias cantando panxoli?s en Nadal, Xaneiras ou Manueles en Aninovo e todas elas eran de literatura popular transmitidas oralmente. A cambio do seu cantar, a mocidade solicitaba un donativo xeralmente en especie (chourizos, torradas, roscas, etc.), que despois consum?n en foliada propia da idade. Velaqu? unha oportunidade festiva aproveitada polos rapaces,  que pod?n conseguir alg?s bens que en tempo non festivo controlaban os adultos. A obriga destes ?timos era entrega-lo donativo, arrisc?dose, en caso de non facelo, a sufrir o ataque verbal da rapazada, en uso dos dereitos que exerc?. Por iso o cantar pod? ser de loanza, en caso de obte-lo desexado, pero torn?ase ferinte, e mesmo insultante, no caso contrario.

Por exemplo, este era un cantar de Reis que nos amosa a reacci? ante a segunda das actitudes citadas, e dicir ?non recibir ning? donativo.


 
    Cant?osche os Reises,
    canela de cabra,
    fuci? do cocho,
    orella queimada;
    cant?osche os Reises,
    non nos deches nada.

 

Nas festas de Nadal, Reises ou Ano Novo, os mozos formaban coros que recorrian as casas nas aldeas festexando con cantos o dia, unhas veces sen acompa?mento, outras con pandeiretas, cunchas, ferros e gaitas.

 

O Nadal na actualidade

Por riba das evocaci?s relixiosas, o Nadal foi sempre, ?a?da, un tempo reservado para o reencontro familiar e a reflexi?, para vivirmos con intensidade as noites m?s longas e iluminarmos con luces, fitas de prata e panxoli?s a escuridade do inverno. A casa conv?tese no espacio protagonista e por iso decor?ola como o sal? dunha verbena que dura ata a entrada do novo ano. Este divertido "rito dos adornos" incl? a preparaci? da ?bore, unha actividade que resulta especialmente atractiva para a xente m?s nova.

A inclusi? da ?bore de Nadal dentro dos costumes destas datas ? relativamente moderna pois tr?ase dunha tradici? importada dos pa?es n?dicos e centroeuropeos que, ata practicamente mediados deste s?ulo, non vela de Nadal se co?c? en Galicia. 

Hai uns cincuenta anos os e as emigrantes galegas na Su?a, a Alema? e outras zonas interiores do continente, trouxeron canda si esta nova maneira de festexar o Nadal. Mais, a?da que o costume ve? de fora, non resulta estra? que un pa? como o noso o asimilase tan ben. A veneraci? polas ?bores, como fonte natural de riqueza, sempre estivo ben presente na nosa cultura; as?os Maios, que antano foron populares en toda Galicia, son precisamente un reco?cemento ao renacer da natureza, coas ?bores como protagonistas.

O pi?iro  e mais modernamente o abeto, representan, coas s?s follas perennes, o triunfo da vida na estaci? do inverno. A ?bore, a pesar da neve e da xiada, contin? a traernos os seus agasallos cando m?s falta nos fan: pi?s, troncos e garabullos ax?annos a manter aceso o lume, que nos d?luz e calor na invern?. Estes presentes transf?manse durante o Nadal en xoguetes, larpeiradas, libros, discos e outras cousi?s, que "aparecen" maxicamente ao p?da ?bore para encher de ilusi? a Noiteboa... Nuns lugares o encargado de traer os presentes ?San Nicolau, noutras o Meni? Xes?, Euskadi conta co seu Lentzero e Catalu? co Ti?..

 

PANXOLI? DE NADAL (Lu? Amado Carballo)

Fari? levi? da l?
aboiando polo ar.
Neve de estreli?s mozas
que se chapuzan no mar.

Que viva, que viva,
que reine, que reine,
o Verbo encarnado
que ?o rei de reises.

Bailan as verdes cantigas,
con estreli?s nas mans,
unha nova mui?ira,
vestidi?s de luar.

Que viva, que viva,
que reine, que reine,
o noso meni?,
que ?o rei dos reises.

A gaita deita pingotas
como chuvia estrelecida,
envoltas nos seus salaios
voan ao ceo as cantigas.

Que viva, que viva,
que reine, que reine,
o Deus feito carne
que ?o rei dos reises.

Encol das nubens vagantes,
van as copras polo val,
adormecidas no berce
da donda paz alde?.

Que viva, que viva,
que reine, que reine,
o se?r dos ceos
que ?o rei dos reises.

O tambor riza o silenzo,
as cunchas, ra?n as tebras,
o bombo maza no coiro
da noiti? rebuldeira.

Que viva, que viva,
que reine, que reine,
o fillo da vida,
que ?o rei dos reises.

Esta noite ?Noite-Boa,
de alal? e de ruada.
Brinca a l? polo ceo
tecendo unha ribeirana.

Que viva, que viva,
que reine, que reine,
o fermoso neno,
que ?o rei dos reis

 


Ler m?s: "O tiz? de Nadal" por don Ram? Otero Pedraio.

 

Fontes de informaci? consultadas: "Breviario Enciclop?ico" de Eladio Rodr?uez G?zalez;

www.vieiros.com