Reparación inversores tensión energia solar Valencia

Galicia espallada

Unha recolleita da cultura galega

Literatura, historia, arte, música, gastronomía, galeguismo, tradicións, lendas, costumes, emigración

?memoria de Manuela Via? (1929-2013)

Gaitas e bailes

por :  Xos?Lu? Foxo (*)


Gaitas e bailes

Un dos xeitos m?s salientables que temos actualmente de diferenciar os pobos son sen d?ida as manifestaci?s folcl?icas.

Xa dende tempos ben remotos os historiadores dannos referencia dos costumes dos pobos; as? observadores dos primeiros s?ulos do imperio romano fan referencia ? xentes do Noroeste da Iberia, deix?donos testemu?s de grande inter?; record?donos incluso alg?s pasos da mui?ira, tal ser? a cita de Estrab? referida ?saltar e caer de xeonllos, sinalando unha especie de frauta que acompa?r? ditos bailes.

En ning? caso podemos afirmar que ning? historiador da ?oca cl?ica fixera referencia expl?ita, ao menos coa morfolox? que debe conformar ?instrumento como tal, sendo esencial o fol como elemento diferenciador. Pero ser?a partires da perdida da hexemon? da cultura latina cando as subculturas do Imperio empezan a dicir algo. As linguas romances florecen de xeito imperioso. Cada pobo ou etnia recomeza valorar o seu, especialmente o que a lingua se refire. En calquera caso ata as civilizaci?s nas que o imperio romano non tivo acceso directo, tal e o caso das culturas n?dicas, a impronta do lat? como lingua culta deixou perennes vestixios.

Coa chegada do Rei Sabio a Castela, Galicia exerc? unha gran influencia cultural sobre boa parte de Espa?. Somentes temos que observar a influencia do Galaico - Portugu? en toda a pen?sula. 

A partires do s?ulo XII escom?ase a matizar e deslindar as que hoxe chamamos Autonom?s. A personalidade cultural de cada pobo peninsular, empregar? como bandeira a s? propia lingua e os seus costumes folcl?icos.

Co paso do tempo, a m?ica culta ir? arrombando os costumes menos refinados  deixando paso os grandes clasicismos procedentes do coraz? de Europa. Andando o tempo, os pobos m?s ?Finisterre ser?n os menos relacionados, e polo tanto ser?n os que conservaron a s? personalidade cultural de forma m?s xenu?a. Por exemplo: sabemos que a cornamusa ou gaita, foi o instrumento mais popular en Europa, durante os s?ulos XIV, XV, XVI e XVII, de esto temos abundant?imos testimonios literarios, pict?icos, iconogr?icos, e un longo etc.

Ent? cabe a pregunta: ?Por qu?nos quedou ? galegos como instrumento practicamente exclusivo a gaita, toda vez que sabemos que a Galicia chegou tardiamente?

O mesmo aconteceu en Escocia. Resulta curioso escoitar afirmaci?s dogm?icas no senso de que a nosa gaita xa nos foi transmitida polos Celtas. Ou ler en libros de relativo prestixio que xa se empregaban en Galicia 400 anos antes de C.

Coincidindo co rexurdimento cultural, a partires do s?ulo XVIII, a gaita foi o instrumento empregado como s?bolo de Galicia. Os poetas da Fala e a maior? das plumas eminentes de Galicia, tiveron referencia fermosas ?papel da figura do gaiteiro, especialmente os poetas rom?ticos. 

Podemos afirmar, incluso, que en Galicia existiu a cultura da gaita; pero lamentablemente esa forma cultural andivo da man das clases menos preparadas; por iso ata finais do s?ulo pasado practicamente ningu? se preocupou de intentar darlle forma a esta tradici? de forma ordenada.  Por tanto esta tradici?, e especialmente os grandes saberes individuais, quedaron esquecidos para sempre. Outras culturas da gaita, sen embargo tiveron m?s sorte.

Xa est?case pasado de moda a labor de campo. Certamente resulta moi curioso escoitar as m?icas populares recolleitas por distintas persoas mesmos informantes (isto mesmo pod?osllo aplicar aos nosos bailes); en moitos casos somentes se asemellan no t?ulo do tema. Precisamente por iso son populares, xa que cada quen eng?elle algo da s? colleita, xustamente o contrario ao que din os especialistas no tema.

As gaitas e mailos bailes de Galicia tiveron as s?s formas diferenciadas en cada parte da mesma. As?co?cemos a Mui?ira Ribeirana, a Mui?ira Monta?sa, e un longo etc, o que nos amosa a personalidade diferencial dentro da mesma xeograf? galega. Pero estas diferencias d?xanse notar hoxe en d? m?s que en ning? tempo pasado. 

Como simple observador, podo constatar a influencia que se deixa sentir nos bailes levados ? escenarios por certos grupos, sendo o resto dos demais grupos meros imitadores, todo elo en detrimento de formas locais. 

No mundo da gaita estas interferencias tam? se deixaron notar, existindo en todo o tempo as tendencias da ?oca e gustos por un tipo de m?ica concreta. Pero estas tendencias e transformaci?s tam? afectaron ?morfolox? do instrumento, vexan sen? as gaitas que tanx?n os gaiteiros que tocaban para os bailar?s en sendas estampas que lles amosamos.


gaitas

(*) XOS?LU? FOXO

Nace en Romeor do Caurel, Lugo, o 12 de outubro de 1950.
Cursa estudos de Humanidades, Filosofia e Teolox?. Trasl?ase a Barcelona, onde realiza a carreira de traductor-int?prete de alem? e ingl? na Universidade Aut?oma, as?como estudos de filolox? xerm?ica e galaico-portuguesa. Recebe a s? primeira formaci? musical directamete do mestre Xos?Casti?ira, que proseguir?durante a s? permanencia na cidade condal. Paralelamente aos devanditos estudos, ad?ase profundamente ?investigaci? e perfeccionamento dos recursos naturais da gaita, conquerindo grandes logros. 
Con todo, o labor fundamental de Xos?Lu? Foxo ?ter conquerido un plan de estudos pedagoxicamente ordeado, at?agora non experimentado, a fin de conquerir a formaci? art?tica do gaiteiro, dun xeito progresivo e escalonado. 
No ano 1960 (1)  formou en Lugo o grupo “Toxos e Xestas”, co que se deu a co?cer a m?ica galega en numerosos paises do mundo. No 1975 crea en Barcelona a Escola de Gaitas e Danzas Galegas “Toxos e Xestas”, pionera e modelo para outras semellantes. No 1979 funda en Sabi?nigo (Huesca) unha gran banda de gaiteiros, que conqueriu unha grande sona na alta monta? pirenaica.
Actualmente ?director da Escola Provincial de Gaitas da Excma. Deputaci? Provincial de Ourense. 
Ten feito un fecundo labor como compositor de melod?s para gaita, sendo nomeado por ise motivo Cabaleiro da Seren?ima Orden da Alquitara de Portomar?. As s?s publicaci?s encol da m?ica galega en peri?icos e revistas especializadas son abondosos. Ultimamente a s? labor c?trase quer na investigaci?, quer na docencia da m?ica galega, a cuxa laboura se adica exclusivamente.

 (1)  O ano correcto ? 1969. (Informaci? obtenida da web da Real Banda de Gaitas de Ourense e corrixida grazas ?colaboraci? de Jos?Filgueira dende Castell?, Espa?, quen nos fixo notar o erro).

 

Artigo publicado na revista  "RAIGAME",  Nro. 0  (Maio 1995) 

editada pola Asoc. Castro Floxo de Ourense e impresa pola Dep. de Ourense