Reparación inversores tensión energia solar Valencia

Galicia espallada

Unha recolleita da cultura galega

Literatura, historia, arte, música, gastronomía, galeguismo, tradicións, lendas, costumes, emigración

?memoria de Manuela Via? (1929-2013)

Halloween e o ano novo celta en Galicia

As orixes de Halloween

Inda que as orixes m?s lembradas da festa son americanas, a verdade ?que at? 1845 o Halloween non foi celebrado naquel pa?, alomenos dun xeito aberto. Os "pais pelegr?s" dos Estados Unidos, imbu?os pola s? fervenza relixiosa, ou ben desco?c?n a existencia desta festa, ou ben sinxelamente prohibiron celebrala.

Pero en 1845-46 un suceso de car?ter hist?ico ? cambiar esta posici?. Foi a grande fame que aconteceu en Irlanda a causa das malas colleitas da pataca. Daquela, a illa brit?ica estaba poboada por aproximadamente 12 mill?s de persoas. S?dez anos desp?s a poboaci? era de 6 mill?s, e inda hoxe non ? m?s grande. ?Onde foron todos estes irlandeses? A meirande parte emigrou ? Estados Unidos, e o porto de New York converteuse nun fervedoiro de xente chegada da illa esmeralda, que tra? a s? relixi? (o catolicismo) e as s?s tradici?s como o era Halloween.

A tradici?, polo tanto, non foi creada en Am?ica, sen? que esta provi? de Irlanda, onde se gardaron mellor as antigas tradici?s celtas e dru?icas.

Orixinalmente esta festa dru?ica cham?ase "a vix?ia de Saman". O nome de "Halloween" ven do intento de cristianizar esta festa pagana, concretamente cando no ano 830 o papa Gregorio IV dedicou unha capela da igrexa vaticana a "T?olos Santos" o d? 1 de novembro, mudando as?a festa que antes se vi? celebrando no mes de maio. O novo d? foi chamado "D? de T?olos Santos" (ou All Hallow's Day en ingl?) e cedo cheg? o costume de chamar ? tardi? antes "All Hallowe'en", que acurtado ?HALLOWEEN. 

Pero o feito importante ?que a cristianizaci? desta festa celta fracasou, mentres que noutras festas coma Pascuas ou o Nadal o pobo esqueceu a verdadeira orixe da festa, co Halloween foi ?contrario. 

A Santa Compa?En efecto, a celebraci? orixinal non se chamaba Halloween, sen? SAMAN, SAMAIN ou SHAMHAIN (a verba pron?ciase "xao-in"), e comezou moito antes de Cristo entre os antigos pobos celtas. 

Para os historiadores cristi?s, os celtas observaban uns rituais no fin do ver? e fac?n sacrif?ios a Sama?, que era o seu deus da morte e dos malos esp?itos. Con esta festa sinal?ase o comezo do novo ano celta.

Estes historiadores afirman que o deus dos dru?as cham?ase Saman, Samana, Shamhain ou Samhain, e que esta festa era chamada "a vix?ia de Saman". A moderna versi? deste deus ?ese macabro esquelete cunha fouce na man que sen d?ida veriades algunha vez nas pel?ulas. O esquelete ?co?cido hoxend? entre os americanos coma the grim reaper (o segador macabro).

No seu libro Halloween Through the Centuries, o escritor Ralph Linton d?   "a celebraci? americana do Halloween ven de costumes populares escocesas e irlandesas que poden seguirse en li? directa dende tempos pre-cristi?s. As celebraci?s m?s vellas mant?anse polos dru?as en honra a Shamhain, o se?r dos mortos, e cuio festival cae o primeiro de novembro".

Segundo outras fontes, os celtas consideraban o d? 1? de novembro porque as follas comezaban a ca?, fac?se de noite antes e a temperatura baixaba. Eles cr?n que Muck Olla, o seu deus do sol, estaba a perder forza porque Samhain, se?r da morte, estaba a vencelo. Adem?s, cr?n que o 31 de outubro Samhain xuntaba os esp?itos de todos aqueles que morreran durante o ano anterior. At? ent? eses esp?itos estar?n presos nos corpos dos animais, como castigo polos seus pecados. 

Na v?pera da festa de Samhaim, ou sexa, o 31 de outubro, ? esp?itos se lles permit? regresar ? seus fogares para visitar ? vivos. E para protexer ? xente, os dru?as dirix?n ?pobo en ceremonias diab?icas de adoraci? de cabalos, gatos, a?s negros, bois, etc. Todos eles, inclu?do alg?s seres hum?s, eran arroxados ?lume e ard?n na fogueira, para aplacar a Samhain e evitar que os esp?itos sofrisen danos.

Os dru?as ser?n bruxos, practicantes de relixi?s escuras. No s?ulo I a.C. C?ar conquistou ? bret?s, e na s? versi? da historia (A guerra das G?ias) d?as? "T?alas naci?s galas estaban entregadas ?superstici?... ofrec?n homes como v?timas ? deuses, ou fac?n o voto de se sacrificaren eles mesmos. Os ministros nestes ofert?ios son os dru?as, quen soste?n que a ira dos deuses inmort?s s?pode aplacarse, e o home ser redimido, ofrecendo sacrif?ios hum?s, e ?unha parte das s?s instituci?s nacionais t? solemnidades fixas (cerim?ias) para este prop?ito".

Estas "solemnidades fixas" ser?n, segundo Richard Cavendish, no seu libro Man, Myth and Magic, os dous grandes festivais do lume, ou sexa, Beltane, a v?pera do 1? de m?o e Samhain, na do 1? de novembro, para marca-los comezos do vrao e do inverno. Segundo Robert Graves, as catro datas eran a festa da Candelaria (2 de febreiro), a v?pera de Maio (30 de Abril), Lammas (1 de Agosto) e Halloween (31 de Outubro).

As adoraci?s ti?n lugar neses d?s nas carballeiras ou nos c?culos de pedra, coma Stonhenge. Os historiadores afirman que a pr?tica dos sacrif?ios hum?s ?"evidente" porque polos arredores de Stonhenge foron atopados m?s de 350 t?ulos funerarios con restos hum?s.

candeaUnha das hist?ias m?s esperp?ticas, pero non por elo menos difundidas, encol da "verdade" sobre o Halloween, ten moito que ver co top?imo galego "Canabal". Alexander Hislop no seu libro As d?s Babil?ias, d? "O deus a quen adouraban os dru?as era Baal... temos evid?cias de que fac?n pasar ? seus nenos polo lume de Molech, e... en Xerem?s 32:35, comparado con Xerem?s 19:5, atopamos que esas d?s partes pertencen a un mesmo sistema". Adem?s, este autor d?que "os sacerdotes de Nimrod ou Baal eran obrigados a comerse os sacrif?ios hum?s; e isto pas? ?forma 'Cahna-Bal', (Cahna sinifica 'sacerdote') que quere dicir 'devorador de carne hum?'".

Como vemos, os apoios que adoitan usarse a prol dun Halloween diab?ico e malvado non son moi firmes: un historiador mediocre coma C?ar, e a terxversaci? da mesm?ima Biblia, na que nin por asomo aparecen mencionados os pobos celtas. 

Sen d?ida todas estas son historias moi macabras, e moitas igrexas fundamentalistas cristi?s nos Estados Unidos seguen hoxend? espall?doas coma certezas indubidables, pero para os historiadores m?s serios, a moderna celebraci? do Halloween non ti? nada que ver con supostas adoraci?s de demos, sen? que ?a descendente do antigo festival celta do lume, chamado "Samhain".

O diccionario Irland?-Ingl? editado pola Irish Texts Society define as?a palabra: "Samhain, [All Hallowtide], a festa dos mortos en tempos do Paganismo e do Cristianismo, sinalando o fin da seitura e o comezo da tempada de inverno, que durar?at?maio, e durante o que as tropas (especialmente o Fiann) eran acuarteladas. Maxin?ase que as fadas estaban particularmente activas durante esta estaci?. Dende aqu?calcul?ase o m?io ano. Tam? chamada 'Feile Moingfinne' (Deusa da Neve)."

Pola s? banda, o diccion?io Ga?ico Escoc? o define destoutro xeito: "Hallowtide. A Festa de T?alas Animas. Sam + Fuin = fin do vrao."

O contr?io da informaci? aportada por moitas organizaci?s, non existen evid?cias nin arqueol?icas nin liter?ias que indiquen que Samhain era unha deidade. Os deuses celtas dos mortos eran Gwynn ap Nudd para os Bret?s, e Arawn entre os Galeses. Os irlandeses non ti?n un "se?r dos mortos" coma tal.

Os celtas eran un pobo pastoril, coma contraposici? a un pobo agricultor. A fin do ver? era relevante para eles porque sinificaba a ?oca do ano no que a estructura das s?s vidas trocaba radicalmente. O gando baix?ase das terras de pastos nas cu?as e o pobo xunt?ase no interior das casas para pasa-las longas noites de inverno contando contos e facendo traballos manuais.

Os celtas cr?n que cando a xente morr?, ?n a unha terra de eterna xoventude e felicidade chamada Tir n?Nog. Eles non ti?n o concepto de ceo e inferno que a igrexa cristiana introduc? no pa? moitos s?ulos despois. As veces pens?ase que os mortos eran agochados onda o Fairy Folk ("A xente das fadas"), quen viv?n nos numerosos outeiros ou "sidhe" (pron?ciase "xi") que salpican a campi? irlandesa e escocesa. 

O Samhain era o aninovo dos celtas. No sistema de crenzas celta, os puntos de "da-la volta", coma o tempo entre un d? e o seguinte, o encontro do mar e a beiramar, ou o paso dun ano para o seguinte, eran vistos coma tempos m?icos. O troco do ano era o m?s potente deses tempos. Este era o intre no que "o veo entre os mundos" era m?s fino, e os vivos pod?nse comunicar cos seus seres queridos mortos en Tir na Nog.

Os celtas non ti?n demos e dia?s no seu sistema de crenzas. As fadas, por?, eran decote noite consideradas host? e perigosas para os hum?s, porque se pensaba que estaban resentidas porque os homes lles colleran as s?s terras. 

Nesta noite, pod?n ? veces enganar ? hum?s fac?dolles perderse nos t?ulos das fadas, onde ficar?n atrapados para sempre. Ap? da chegada dos cristi?s ? terras dos celtas, alg?s quixeron ver nas fadas a aqueles anxos que non apoiaron a Deus nin a Lucifer na s? rifa, e asemade, foron condeados a cami?r pola terra ata o d? do xu?o.

A relixi? celta estaba moi ligada ?terra. As s?s grandes lendas est? cheas de acontecementos que sucederon durante o tempo de Samhain. Moitas das grandes batallas e lendas de reis e heroes c?transe nesta noite. Moitas das lendas oc?anse da promoci? da fertilidade da terra e o aseguramento da continuidade das vidas da xente a trav? da escura estaci? do inverno.

?Como se observaba o festival relixioso? Desgraciadamente, sabemos moi pouco encol diso. W.G. Wood-Martin, no seu libro Pegadas das Antigas Fes de Irlanda d? "Hai comparativamente poucas pegadas da relixi? dos dru?as descubertas at?agora, ag? no folklore dos labregos, e as refer?cias relativas a ela que temos nos manuscritos irlandeses antigos son escasas e insuficientes para apoiar ningunha cousa que soe a teor? completa sobre o desenvolvemento da antiga relixi?".

Os dru?as eran os sacerdotes dos pobos celtas. Adoitaban pasa-las s?s ensinanzas por tradici? oral en vez de escribilas, cousa que alg?s pensan que estaba proibida, as?que a meirande parte das s?s tradici?s relixiosas ficaron perdidas. Pero sabemos que este festival estaba caracterizado coma un dos "catro grandes festivais do lume" dos celtas. 

As lendas din que nesta noite t?olos lumes nas lareiras de Irlanda deb?n extinguirse, e logo acenderse de novo a partir da fogueira central dos dru?as de Tlachtga, a 12 millas da cu?a real de Tara. Este lume era xerado pola fricci? de dous paos, en vez de usar outros m?odos m?s habituais daquela (chisqueiros). A extinci? dos lumes simbolizaba a "metade escura" do ano, e o acendelos de novo era un s?bolo do regreso da vida que se agardaba tralo inverno.

?E qu?pasa cos sacrificios que describen os historiadores da antig?dade? Pois que certamente os animais eran sacrificados nesta ?oca do ano, coma por outra banda tam? acontece agora no noso tempo do San Marti?. Esta era a ?oca de enche-las despensas para o inverno e de desbota-los animais que non ser?n engordados para o ano seguinte. E sen d?ida, moitos destes sacrif?ios levar?nse a cabo dun xeito ritual, coa partecipaci? dos dru?as.

Respecto ? sacrificios hum?s, os historiadores antigos divid?nse moito neste tema. C?ar e T?ito falan de sacrificios hum?s entre os celtas, pero hoxe ben sabemos que C?ar manipul? a hist?ia no seu benef?io, para darse maior gl?ia, e sen d?ida tam? para xustificar ?icamente a aniquilaci? dos pobos vencidos. Nora Chadwick apunta no seu libro The Celts que "foi polo seu propio interese polo que os rom?s aboliran os sacrif?ios hum?s nas s?s pr?ias pr?ticas relixiosas non hab? moito tempo antes de C?ar, e as refer?cias que fan a dita pr?tica entre os pobos b?baros soan moito a auto-xustificaci?s. Hai moi poucas evid?cias arqueol?icas encol dos sacrif?ios hum?s entre os Celtas". Non as?entre os rom?s, por suposto.

De feito, hai moi poucas refer?cias a estas pr?ticas na literatura celta. A ?ica hist?ia que sobreviv? s?nos bastante ?conto do Minotauro das lendas gregas: os Fomori?s, unha raza de xigantes que seica viv?n en Irlanda antes da chegada do "Tuatha de Danaan" (o pobo da deusa Danu), ped?n o sacrif?io das d?s terceiras partes do trigo, leite, e os primox?itos dos Fir Bolg, os habitantes hum?s de Irlanda. Os De Danaan remataron con esta pr?tica na segunda batalla de Moy Tura, que por certo tivo lugar o mesmo d? de Samhain.

A tradici? popular f?anos de moitas pr?ticas de adivi?ci? asociadas co Samhain. Entre as m?s com?s, hab? progn?ticos sobre casamentos, o tempo, e as fortunas que agardaban para o ano. Todo isto fac?se mergullando e pelando maz?. A primeira persoa que trabara unha maz?mergullada nun bocoi de auga ser? a primeira en casar, e canto m?s longa fose a monda da maz?pelada, m?s longa ser? a vida. Moitas destas superstici?s inda contin?n vixentes entre n?, coma poderedes observar.

O Halloween hoxe

Os satanistas adoitan voltar ?rev? t?olos ritos e lit?xias cristi?s, e unha das s?s noites m?icas (Walpurgis) ?precisamente o 31 de outubro. Isto ?porque o 1? de novembro ?a festa de T?olos Santos, polo que os satanistas estableceron que o 31 de outubro ser? a festa de t?olos demos. Asemade, mentres que para a meirande parte da xente o Halloween ?unha festa inocente de feitizos e enmeigamentos, para os satanistas a noite de Walpurgis ?un dos seus maiores sabbats do ano.

Pero o Halloween non ?s?unha festa antiga. Inda hoxe hai quen a celebra, e non ?xeito tradicional con disfraces e lambetadas. Os practicantes do moderno "Wicca" (a moderna relixi? da bruxer?) te?n esta data coma unha das s?s meirandes celebraci?s do ano, e non faltan mesmo aqueles que a queren convertir en oficial, chegando a pedir permisos especiais no traballo coma se tal cousa. Moitos seguidores de v?ias relixi?s pag?s observan este d? como un festival relixioso. Celebran esta festa como d? de relembranza ? amigos falecidos, e ? inda unha noite especial para practicar v?ias formas de adivi?ci? e para comezar novos proxectos.

Segundo denuncian algunhas igrexas fundamentalistas cristi?s, alg?s grupos aproveitan o Sama? para celebrar sacrif?ios hum?s. Non debemos esquecer que esta noite ven sendo prop?ia para que toda caste de man?cos fagan das s?s nun pa?, os Estados Unidos, onde a viol?cia ?a ?ica e verdadeira relixi? practicada por case t?olos seus habitantes. Nesta noite, as estat?ticas de nenos desaparecidos multipl?anse, o ?dice de crimes rituais disp?ase e as violaci?s de tumbas e sepulturas son algo habitual. Os fundamentalistas cristi?s afirman que "Cristo xam?s ir? a unha festa de Halloween", pero o certo ?que as festas deste tipo ad?tanse celebrar en lugares p?ricos, coma col?ios, e mesmo en igrexas e sal?s parroquiais.

As?que, a pesar do que din as pel?ulas de Hollywood, os sacrif?ios hum?s e nin tan sequera os sacrif?ios con sangue son unha pr?tica dos dru?as ou os "wiccanos" de hoxe. Pero claro, iso non quita que haxa alg? tolo por a? por suposto.

A orixe dos costumes de Halloween

OS DISFRACES: A pr?tica de po?rse un disfraz na festa de Halloween ten a s? orixe na noite na que os dru?as acend?n o lume central no que t?olos dem?s deb?n ir prendendo o das s?s lareiras. Durante ese ritual a xente levaba disfraces, feitos de cabezas de animais e peles, para asustar ? "malos espritos". Tam? pod?n ser unha representaci? gr?ica das pantasmas e trasnos que axexaban na noite. Segundo a 11? edici? da Encyclopedia Britannica, a xente levaba disfraces de animais para que os espritos da xente que habitaba nos corpos dos animais non atacasen ? vivos, ?confundilos con outras bestas.

TRUCO OU GALANO: ("Trick or Treat") Esta ?unha frase que adoitan dici-los nenos que van pedindo lambetadas polas casas ?abri- las portas. Ten unha orixe baseada nas fadas que andar?n polos cami?s esa noite. Adem?s das fadas, moitas persoas estaban f?a de casa, ocasionando danos. Como esta noite non pertenc? nin a un ano nin ? seguinte, o pobo celta cr? que o caos reinaba durante esa noite, e a xente adoitaba facer brincadeiras e bromas pesadas. Isto serv? tam? coma sa?a final para os altos espritos antes de que chegase a tristura do inverno

Durante o decurrir destes sucesos, moitas persoas imitar?n ? fadas e ir?n de casa en casa pedindo galanos. Fallar en subministrar alg? regalo normalmente ocasionar? unha broma pesada para o dono da casa. Como as fadas estaban f?a esta noite, adoit?aselles deixar un pouco de comida ou leite nos chanzos da casa, e daquela o dono poder? ga?-las benz?s da "boa xente" (os trasnos e fadas) para o ano vindeiro. Moitos dos donos tam? deixaban f?a unha soupa para os espritos dos que marcharon.

James Napier d?no seu libro Holidays of Legend que os granxeiros irlandeses ?n de casa en casa pedindo comida para os seus antigos deuses. Promet?se boa sorte para todo aquel que dera un galano, pero ameaz?ase ? que non.

as cabazas de HalloweenAS CABAZAS: Outro dos cl?icos costumes ?coller unha cabaza, deixala ?a, e facerlle uns buratos que simbolicen uns ollos e unha boca cadav?ica. 

Logo se lles mete dentro unha vea prendida para iluminalas dende dentro. Nos Estados Unidos ch?aselles "Jack-o-Lantern", unha verba de evidente orixe irlandesa, pero ?que sinifican? 

Segundo a World Book Encyclopedia, son un antigo s?bolo dun alma en pena.

Tam? corre a tradici? de que o nome de "Jack-O-Lanterns" foi dado por un home chamado Jack, que non poido entrar nin no ceo nin no inferno, e polo tanto, andaba vagando na escuridade coa s? linterna at?a fin do mundo. E os m?s escabrosos din que a tradici? prov? dun antigo sinal para marca-las casas daqueles satanistas na noite de Halloween.

O certo ?que ?m?s cre?le a versi? que afirma que a xente que sa? pola noite imitando ? fadas levar?n ? veces nabos tallados representando facianas. Esta ?a orixe do moderno "Jack-o-lantern".

O Halloween en Galicia

Galicia resultou fortemente romanizada, polo que os m?s importantes ritos celtas ficaron perdidos para sempre moi cedo. E por se fora pouco, os restos de calquera sinal de paganismo foron borrados pola Igrexa cristi?e polas sucesivas ondas do Estado. 

A festa de Santos ten en Galicia un senso moi particular, iso non ten d?ida, pero sexa cal for, este lume senso ?totalmente integrable nas mesmas tradici?s cristi? de Castela e de todo o Mediterr?eo.

Tan s?perviven coma recuperadas algunhas festas, coma a de Cedeira, e noutras vilas inda se garda a tradici? dos fachos. Esta segunda ?moi simple: consiste en acender uns fachos e marchar con eles en procesi? para facer unha grande fogueira.

T?olos que participan nesta ceremonia afirman que ?parte dunha tradici? moi vella, que de feito podemos crer que se perde na noite dos tempos, pero a festa que realmente ?m?s pr?ima ?tradici? do Halloween ?a festa do Sama? de Cedeira.

Os veci?s de Cedeira celebran a noite de Santos dende hai oito anos graci?s ? recuperaci? do Sama? por parte da asociaci? cultural "Chirlateira" propiciando que centos de persoas, nenos na s? meirande parte, saian ?r? con cabazas talladas en forma de caveira cunha vela acendida no seu interior. A festa adoita comezar ?redor das cinco do ser? e faise un percorrido polos calellos m?s escuros da vila ?comp? da m?ica dun tambor.

No Concello da Illa de Arousa os nenos ?guense antes de que saia o sol e percorren as r?s e tendas o d? 1 de novembro pedindo cunha algarada tradicional: 

"unha limosni? polos defunti?s que van al?quot;. 

Reciben cartos, laranxas, l?ises, boli?s de pan e lambetadas.

cemiterioE en Xil, una parroquia do concello de Mea? na ladeira do monte, entre o lusco e o fusco os seus habitantes suben en procesi? ?cemiterio portando velas. 

Dende abaixo, obs?vase unha "santa compa?" de luces oscilantes, e no mesmo cemit?io non son poucas as vi?as que ficaron toda a noite al? velando ? seus mortos.

Se cadra, ?con esa e con outras tantas tradici?s coas que hoxend? se seguen a facer pervivi-los antigos ritos celtas do Sama? na nosa terra, os que fan perdura-lo vello rito do m?s vello dos rituais: a mesma morte.

Fonte  de  informaci?   :   Revista "nova fantas?" 

Temas relacionados :   

El ciclo anual festivo en el mundo celta

A noite do 31 de outubro