Reparación inversores tensión energia solar Valencia

Galicia espallada

Unha recolleita da cultura galega

Literatura, historia, arte, música, gastronomía, galeguismo, tradicións, lendas, costumes, emigración

?memoria de Manuela Via? (1929-2013)

As festas do ciclo anual: 

unha an?ise da celebraci? dos Magostos

 

por Xos?Ant? Fidalgo Santamari? (*) Magosto   Artigo publicado na revista  "RAIGAME",  Nro. 0 ( Maio-95)  

editada pola Asoc. Castro Floxo de Ourense e impresa pola Dep. de Ourense)  
I

O ciclo do ano ven espallado de celebraci?s festivas de car?ter popular que son peculiares. Se trata de celebraci?s c?licas por canto se ve?n repetindo t?o-los anos dun xeito semellante. Son as principais as celebraci?s de O Nadal (Aninovo e Reises), O ciclo do Entroido, A Coresma, Os Maios, A festa de San Xo?, O ciclo festeiro do Ver? (festas relixiosas patronais e festas de colleitas), O ciclo de Outono coas festas do Magosto e da Matanza. Outras festas de car?ter familiar e local de menor entidade, se meten ? longo do ano entre as nomeadas m?s enriba.

magostoSe trata sempre de celebraci?s festeiras nas que os cidad?s te?n por costume po?r un ?fase especial; e non nos cabe duda que un co?cimento da realidade socio-cultural galega pasa po-lo estudio das mesmas, de como os cidad?s as preparan e as viven. Os nosos labregos pasaban as horas comentando o m?s salientable da celebraci? que pasou mentres agardan con ilusi? a que vai vir, na que non lles vai faltar ga?s de renova-la diversi? con m?s intensidade que na derradeira edici?.

Unha destas celebraci?s populares que contin? mostrando unha raigume especial, sobre todo no marco xeogr?ico ourens?, ?a Festa do Magosto, ?que aqu?me vou referir. 

Os magostos se realizan ?remate do ciclo anual, xusto antes do empezo das celebraci?s de A Matanza, principal xeito de autoabastecerse de carne nos fogares campesi?s. A celebraci? dos Magostos aparece ciclicamente como a forma m?s t?ica que os galegos temos de ensalza-la casta?, alimento b?ico que foi at?a entrada da pataca americana.


II



A aut?tona casta? ?a verdadeira protagonista da celebraci? tradicional. A tradici? popular nos constata non solo ese protagonismo, sen? o momento en que m?s o ?especialmente no cantar:



"Acab?on-se as vendimas
e ve?n as esfolladas 
para comer coas mozas
catro casta?s asadas".


No pequeno segmento da tradici? oral, se atopa recollido a tempada do ano na que se deber? celebrar Santos, ?da que se prolongue por toda a primeira quincena de Novembro o par?tese festeiro admitido popularmente para estas celebraci?s.

Certamente que os Magostos nos mostraban o sentido m?s pleno naquela vella sociedade predominantemente campesi? e agropecuaria, que est?a piques de rematar. 

Nestas datas de Outono, os labregos da vella sociedade rural xa te?n ben almacenada a colleita de millo nos h?reos e canastos do fogar, e na ADEGA dom?tica as pipas cheas de vi? novo. Agora est? metendo nos Sequeiros de casta?s este froito do casta? que rematan de apa?r nos soutos do lugar. As colleitas do ano foron boas como se esperaba e os paisanos observan contentos o froito dos cultivos de cereais, os sequeiros de casta?s, e os moios de vi? no lagar, c? que pasar con fartura o resto do inverno. A vida vaille ben e se pode celebrar consumindo colectivamente a casta?, protagonista da derradeira recolecci?, acompa?ndoa coa proba do vi? novo que xa serve para beber.

III



Se facemos caso ?tradici? oral, ben pouco se precisa para celebrar un verdadeiro magosto: basta magosto con xuntar-se varias persoas para asar e comer casta?s acompa?das duns grolos de vi? canto m?s bon mellor. Persoas, casta?s, e vi? abundante son, polo tanto, os tres elementos necesarios e suficientes para a conmemoraci? dos m?s enxebres e aut?tonos magostos. 

A partir desto que nunca pode faltar nun magosto popular, todas as demais biandas e licores que agora se asocian ?paparota ben vidas sean, e se fai fr? no lugar do cerimonial culinario, mesmo se lle poder? engadir ?vi?, algo de azucre ou mel para que quente os corpos e saiba mellor ? que non acostuman beber. As?tam? lle facemos caso a este outro vello dito popular: 



"Pra quitalo fr? e fartarte ben podes comer casta?s e vi? morno con mel".


A nivel de rural? e vecindade, esta sencilla cerimonia ?nicolocal se levou a cabo a miudo, perante a tempada da recolleita e seca das casta?s nos sequeiros de casta?s, unhas instalaci?s preparadas para a seca deste fruto que os veci?s disponen nas propias casas, nas aldeas, e mesmo sobre os propios soutos de casta?s. As veces algu? das familias ?n vivir a eles por alg?ha tempada mentras se adicaba a recolle-las casta?s, secalas e clasificalas antes de se utilizare na alimentaci? hum? e dos animais dom?ticos. Mentras se levaban a cabo todos estes labores, a miudo se xuntaban mozos e mozas para facer fiadeiros e paparotas que ?n desde come-las casta?s asadas con vi?, at?chourizos envoltos en berzas, e en papel de estraza e asados na cinsa quente, ou mesmo cocidos nunha poti? con vi? branco. Estou seguro que saber?n que dar? gloria mascalos. Despois, por suposto, continuar? a troulada alde? a miudo baixo a atenta vixilancia das velli?s do lugar. 



IV


?Que tentan comunicarnos estas celebraci?s xeneralizadas do Magosto, ? conxunto dos cidad?s que participan neles e demais membros integrantes da sociedade tradicional?

E? no que segue alg?s dos mensaxes que esta vella sociedade parece querer trasmintir por medio da arraigada celebraci? tradicional. Podemos empezar por este que parece estar relacionado co d? principal da s? celebraci?, que a nivel xeral ven sendo o 1 de Novembro: "D? de t?o-los santos".

casta?s nos seus ourizosQue os magostos se ve?n celebrando neste d? tan si?lado pode que non obedeza ?casualidade, senon a que se trata duna xornada festiva e, polo tanto, na que a xente ten tempo para se xuntar; en segundo lugar se trata dun d? no que a maior? das recolleitas de casta?s xa est? feitas, ou se est? rematando de facer. Pero do que realmente se trata coa institucionalizaci? da celebraci?, neste d? tan sinalado, ?de lembralle a todos aqueles membros da localidade que te?n soutos con casta?s sen rematar de recoller, que se den presa en facelo se non queren que lle lo fagan aqueles vecinos que non te?n a sorte ter soutos de casta?s en propiedade. 

A partires dese d? "oficial" do magosto xa estes m?s probes da aldea ou da parroquia, quedaban autorizados a entrar nos soutos, e facer unha segunda recolleita sen que os propietarios os poideran castigar, denunciar, etc. 

Estamos, pois, diante unha forma moi intelixente de lembralle ?pobo desde cando o que existe na aldea pertece ?com? m?s que ?particular. Pero se agora nos paramos a observa-lo modo de c?o se vi?n desenvolvendo os Magostos que se celebran en cada aldea e parroquia rural, durante esa xornada anual adicada ?celebraci?, se poden chegar a descubrir unhas peculiaridades novas, que tam? son portadoras de contidos e mensaxes culturais que os participantes trasmiten inconscentemente a t?olos demais ausentes na celebraci?. 

Desde esta perspectiva, os Magostos tam? nos aparecen como un mecanismo que utiliza o pobo para seguir conservando e trasmitindo aquelo que cree debe perdurar, por detr? das apariencias externas, ?al? da propia comensal? festeira. Neste aspecto, a importancia da celebraci? dos Magostos se atopa m?s no que non se observa a primeira vista, que naquelo que todos vemos no espacio da celebraci? popular. 

Tentarei de me expricar subli?ndo a este respecto, que dunha mirada atenta da festa popular, do proceso de desenvolvemento do Magosto, dos comportamentos que obxectivan os participantes, dos espacios variados nos que se veu levando a celebraci?s, etc., da observaci? e an?ise de todo esto ?f?il deducir outra serie de mensaxes culturais que a festa proxecta para quen os saiba descifrar, e, tam?, esa lecci? que mediante o desenvolvemento da festa o pobo imparte, mesmo sin ser conscinte, sobre os fundamentos da maneira de ser, sentir, e vivi-la nosa galeguidade. En efecto, a pouco que un se fixe no proceso dun Magosto tradicional poder?comprobar como dita celebraci? se atopa perfectamente marcada e delimitada por unhos tempos e espacios concretos, por unhos controles e normas de acci? espec?icas e, polo demais, ben adaptadas ?contexto da comunidade campesina que os est?a celebrar. De outro lado, calquera celebraci? do magosto popular se presenta con unha forte capacidade de vencellamento entre os membros que participan nel, pero ?mesmo tempo coa forza capaz de separa-los das restantes categor?s de membros que non se deixan formar parte da comensal? ?nico-grupal. 

casta?s Dou por suposto que no transcurso da vida, quen estea lendo esto, ter? participado alomenos en dous tipos de magostos: de pequeno, na celebraci? dos chamados "Magostos de nenos" ou magostos infant?; de xoven na dos ditos "magostos de mozos", que son os que fan os x?enes e adultos da comunidade. Pois se atendemos ben ?que al?ocorre, pronto nos damos conta que os membros participantes en cada un destes magostos -infant? e adultos- est? facendo algo m?s que comer, beber, e se divertir a pracer. Tam? se est? sent?do parte integrante dun grupo de idade diferenciado do outro, e sab?dose compo?ntes dunha categor? concreta de persoas coas que conta a comunidade. 

Deste feito se desprende que o Magosto compartido, xungue ? seus participantes para mellor diferencia-los dos dem?s componentes da comunidade, e que aqu? que saia dun "magosto de nenos" para entrar nun "magosto de mozos", est?facendo algo m?s que cambiar de lugar de  celebraci?. Eses actos de sa? e de entrar, implican sobre todo a decisi? de deixa-lo mundo, tipos de comportamento e mentalidade infant?, para se mergullarno mundo, comportamentos mentalidade da poboaci? adulta da comunidade, con todas as implicaci?s e consecuencias que elo traer?consigo. ?desde esta perspectiva que se pode entende-la celebraci? do magosto tradicional, como un aut?tico ritual social que a sociedade tradicional disp? para mostralle ? membros o lugar que ocupan no seo da propia estructura social. 

magosto Pero a?da hai outro aspecto na celebraci? dos Magostos tradicionais que me gustar? destacar aqu? Me refiro a aqueles tipos de magostos que en moitos povos se levan a cabo arredor das Igrexas, ou ceminterios e adros parroquiais o "D? de t?o-los Santos". 

O sentido sacro do espacio donde se decide ir facer-lo magosto e o sentido simb?ico que conleva esta comida agraria son evidentes. Tam? o ?a lecci? que se nos quere explicar por medio destes magostos celebrados en tan escollido lugar, e que poder? sintetizar decendo que se trata de reintegrar na festa, anque dunha forma simb?ica, a todos aqueles membros da comunidade que xa non poden participar f?icamente porque se te?n ido para sempre.

 Vela?como por medio destas celebraci?s populares do Magosto en espacios cargados de sacralidade e simbolismo, se tenta facer part?ipes a todos: vivos e mortos da comunidade. Non co?zo unha forma mellor de vencellar ? trouladas dos vivos os mortos da comunidade local, que esta de ir levarlles a festa a ese espacio tan simb?ico e cargado de sacralidade. Pero tam? ?o mellor modo de deixarnos claro ? demais, que no m?s profundo do noso espirito perma?ce sempre fortemente enraizada esa nost?xica lembranza dos xa falecidos. 

V



Mediante un achegamento ? nosos Magostos como o que propo?mos, se comprende como esta ancestral celebraci? popular serve, ?tempo que para pasalo ben e para sentir-se membro dunha categor? de idade distintiva, tam? para lembrar ? que participan na comensal?, que nen siquera naquelas gozosas xornadas festivas caracterizadas polo b?comer, beber e vivir, que se distrib?n ?longo do ciclo anual de traballo, os galegos somos capaces de eliminar do noso espirito esa nost?xica lembranza que conservamos de todas aquelas persoas, familiares e amigos, que xa non est? entre n?. 

A celebraci? do Magosto que t?olos anos nos visita, o fai como algo m?s que un acto culinario e de divertimento popular. Tam? se achega a n? con ese colorido festivo, creativo e t?icamente popular, para por medio d?, lembrarnos a t?olos membros da sociedade que estamos a revivir, consciente ou inconsciente, uns espacios e situaci?s sociais e relixiosos cargados de sentido e significado cultural espec?ico, e para contribuir a conservar e a trasmitir toda esta serie de rasgos propios da nosa cultura popular observados, entre os que este da "comensalidade" galaica que aflora en calquer momento anual, se aprecia como un t?ico mecanismo reforzador dos nosos valores e sentimentos ?nicos.



 

* XOS?ANT? FIDALGO SANTAMARI?
(Sobrado dos Monxes, Coru?, 1946)

Doutor en filosof? e Profesor titular de Antropolox? Social na Universidade de Vigo: Campus de Ourense; ?membro da Secci? de Etnograf? e Folklore do Instituto Padre Sarmiento de Estudios Galegos do C.S.I.C. e da European Association of Social Anthropolgists (EASA).
Entre as s?s publicaci?s at?ase a obra Antropolog? de una parroquia rural (Ourense, 1988), que mereceu o premio Otero Pedrayo 1984, e as compartidas Traballos Comunais no mundo rural (Ourense, 1987) e Cinco profesi?s ambulantes ourensans (Ourense, 1988).