Reparación inversores tensión energia solar Valencia

Galicia espallada

Unha recolleita da cultura galega

Literatura, historia, arte, música, gastronomía, galeguismo, tradicións, lendas, costumes, emigración

?memoria de Manuela Via? (1929-2013)

ENTREVISTA A XOS?NEIRA VILAS, HISTORIA VIVA DA EMIGRACI?

(Extra?o de www.culturagalega.org)

Neira Vilas

A emigraci? ?o f? en torno ?que este pontevedr? nado en 1928 vai entrelazando toda a s? obra. Ser galego e traballar por Galicia son os principios que Neira Vilas leva aplicando nunha longa vida que o levou por Arxentina, Cuba e Galicia, a onde regresou hai pouco para seguir traballando pola lingua e a cultura que mamou no berce. Da s? etapa de emigrante trouxo un pesado fardo composto por numerosos estudios, novelas, contos e poes?s.


Pero sobre todo o que adquiriu no exilio foi unha profunda conciencia de Galicia que sae ?luz en cada unha das s?s verbas.

 

 

 

Por Carmen Fern?dez.

 

?Cando e como se produce a s? identificaci? como galego?

Eu cheguei a Bos Aires a comezos da d?ada dos 50, en 1949, nunha ?oca na que se viv? unha "efervescencia" galega. Todo aquelo que non se fac? en Galicia porque non se pod? est?ase a facer al? editoriais, m?ica, concursos literarios, actividades culturais. Ademais naqueles intres al? hab? persoeiros que fac?n posible estas actividades, como eran Luis Seoane, Lorenzo Varela, Suarez Picallo e moitos outros intelectuais exiliados que foron figuras na cultura galega, e que continuaban o traballo comezado por outros emigrantes galegos. Eu comezo a interesarme pola identidade galega e a "aprender Galicia" cando chego al? polo contacto con estas persoas, porque cando eu sa? de aqu?f?eno coma calquera outro emigrante, sen saber nada, cego, ignorante e al??onde  tomo conciencia de Galicia.


?E a partir dese momento cando toma a iniciativa de traballar pola difusi? da cultura galega?

Unha vez asumido o idioma e a historia de Galicia ?cando me comprometo a traballar por esa identidade. Este activismo galego comeza en 1953 coa fundaci? das Mocidades Galeguistas. O 15 de xullo de 1957, xunto ?mi? muller, Anisia Miranda, fundamos a editorial Follas Novas, un evento de grande relevancia xa que ?a primeira vez que exist? fora de Galicia unha distribuidora do libro galego. A importancia de Follas Novas radicaba en que, se ben exist?n editoriais, non exist? unha canle que fixera posible que estas obras chegaran f?a de Galicia. O noso p?lico foi unha multitude de galegos concienciados da s? identidade e moitos outros que se foron concienciado. Traballamos intensamente neste proxecto ata que marchamos a Cuba, no 61, momento no que deixamos o traballo a cargo dunha persoa que traballou con Seone e Blanco Amor, Elisa Fern?dez, e que, lamentablemente,morreu ?pouco tempo.

?Qu?papel xoga a lingua como factor identificador dun pobo?

A lingua era para os emigrantes, e segue sendo incluso para os galegos enGalicia, un elemento identificador noso. Castelao dec? que se somos galegos ?por obra e gracia do galego de maneira que n? defendimos o idioma en todo
momento. En Montevideo fixemos unha reuni? da UNESCO para elaborar unha denuncia contra as prohibici?s que en Galicia e no resto do Estado espa?l  se fac? do uso do galego, que non estaba nin no culto, nin no libro nin na
radio. Segu? estando nas casas pero iso deb?se a que ningu? pod? prohibilo al? En Buenos Aires n? traball?amos pola cultura galega: hab? clases de xeograf? galega, de arte en Galicia e, como non, de lingua e literatura galega, impartidos por xente como Rafael Dieste ou Ram? de Valenzuela. Foi precisamente al?onde a mi? muller aprendeu o galego.


A figura de Castelao estivo moi presente na emigraci?, ?qu?representaba para os exiliados?


Castelao morreu en xaneiro de 1950 e non cheguei a co?celo pero a s? impronta estivo presente ?longo de toda aquela d?ada en todos n?. El foi o que nos deu o alento fundamental para seguir adiante. Al?publica Sempre en Galiza, moitos dos seus discursos, o texto do primeiro Estatuto deAutonom?, estr?ase Os Vellos non deben de namorarse,... Pero a s? importancia radica sobre todo no maxisterio que levou a cabo nos seus anos de emigraci?, e que marcou non s?a aqueles que o co?ceron de xeito persoal e directo sen? que a s? influencia perviviu ?trav? daqueles ? que ensinou.


En 1961 publica Memorias dun neno labrego e, a partir del, xa non abandonar? pr?ticamente o tema da emigraci?, ?refl?tese na s? obra unha evoluci? na maneira de entender o efecto da emigraci? nun pobo?


Cando n? viaxamos a un colexio dunha aldea ou de calquera zona de Galicia e preguntamos na clase cantos nenos te?n alg? familiar que emigrara, o 90% dos rapaces erguen a man. Memorias dun neno labrego reflicte esa situaci?, conta a historia dun neno que emigra dunha aldea a outra mentres o seu irm? sae cara ? Am?icas, unha situaci? que era com? na Galicia daqueles anos. A emigraci? ?un tema que est?presente en moitas das mi?s ficci?s e  traballos e iso d?ese non s?a que eu fora emigrante, que si que ?un elemento autobiogr?ico que pesa moito, sen? porque a emigraci? pesou moit?mo en Galicia. E a?da pesa; o 32% dos seus fillos est? f?a, a?da
hoxe. A emigraci? era unha constante en Galicia e iso, como todo, ten os seus aspectos positivos e negativos. ?emigraci? deb?oslle moitas boas cousas: vi?ron creaci?s literarias, veu o Estatuto de Autonom?, escolas, realizaci?s culturais, pero non hai que esquecer que a emigraci? ?unha desgracia para calquera pa?, que queda convertido nun pa? de vellos e nenos, nenos que medran so?ndo con emigrar. Desde o punto de vista estrictamente galego, a emigraci? foi traum?ica polo que supuxo de ruptura das familias, de inadaptaci? da xente das aldeas ? cidades e pola proletarizaci?. Agora ben, de rebote, eses emigrantes aforraron e trouxeron escolas, cartos, leiras, casas e comezou un certo florecimento cultural e a apertura da aldea, que estaba pechada nun gheto.

Cando concebiu as historias de Historia de Emigrantes ou Remu?o de Sombras, segu? inmerso da emigraci? pero, ?qu?novos puntos de vista pretend? dar a co?cer localizando as novelas nas terras que acolleron ? emigrados?


Eu s?quer? revelar, revelar nada m?s. Historia de Emigrantes ?un libro de contos que ten como protagonistas a unha serie de emigrantes en Buenos Aires mentres que Remui? de Sombras empeceino en Buenos Aires e remateino  en Cuba e nel pretend? reflectir a frustraci? da emigraci?. Tr?ase dunha novela moi experimental, chea de persoaxes m?tiples que se van cruzando, intercambiando di?ogos. Un vai escribindo segundo as experiencias que vive, segundo o lugar no que se atopa. Eu non quer? amosar nada en concreto sen? sinxelamente contar, revelar como viv? a xente, como actuaba a xente, que pensaba, cal eran os seus problemas, as s?s morri?s.

 

Un dos aspectos chamativos da s? obra ?a diversidade da s? forma: contos,relatos xornal?ticos, poes?. ?En funci? de que emprega unha ou outra t?nica narrativa?


En Remui? de Sombras emprego unha t?nica distinta ?resto, novedosa.Tr?ase de construir o relato como se se tratara dun parqu? un entramado no que van encaixando as diferentes pezas. Pero eu o que principalmente busco ?a sinxeleza, non poder? definir dun xeito concreto o meu estilo. Eu utilizo a linguaxe que aprend? na mi? infancia pero non pretendo innovar nada en canto ?forma da construcci? da novela ou do conto, a?da que o conto inter?ame moito m?s que a novela. Cada un ten o estilo que ten e cada un conta o que quere contar, o que viviu.


Hai quen fala da "novela do mar" ou da "novela da emigraci?", ??partidario de considerar que existe este metax?ero dentro da literatura galega?


Ese tipo de clasificaci?s son propias dos cr?icos, dos catalogadores. Hai moitas obras en Galicia que tratan da emigraci?. Dunha ou doutra maneira, hai novelas e poes?s da emigraci?, incluso Rosal? de Castro escribiu da emigraci? dentro do Estado espa?l. Unhas tratan a emigraci? desde Galicia, outras desde as terras que acolleron as persoas que de aqu? sa?on.
Hai de todo pero non se pode falar dunha "Novela da Emigraci?". Eu te? moitas obras da emigraci? pero non creo que ningunha sexa a "Novela da Emigraci?", con mai?culas. Tam? se fala da Gran Novela Galega pero non hai ningunha que sexa "a gran", non podemos estereotipar.

 

Cando fala da s? poes?, ?cualificar?a de social, solidaria, humana?


A min non me gusta clasificar ?poes?, po?rlle etiquetas. Para min a poes? vai do ?timo ?social. A poes? social, ben mirado, ?todo xa que atinxe ?ser humano no seu conxunto. Falar de poes? social ?o mesmo que falar da "poes? de denuncia" ou mesmo da "canci? protesta", ?dicir, non existe dun xeito abstracto. Cada un canta a unha cousa, denuncia algo pero ? porque a poes? forma parte ?tegra da persoa, non ?algo que faga sen sentilo antes. Incluso dentro de cada autor poden existir diversas inquietudes, cada poema ?solidario con algo.

?Para que dir? que serve a literatura?


Desde o meu punto de vista a literatura serve para co?rcernos mellor e para facernos m?s transparentes uns cos outros. Pero tam? serve para intentar mellora-lo mundo a?da que non houbo ata o momento ning? libro que conseguise toma-lo poder dun pa?. Pero queda a? coma un intento a?da que non debe nacer con intenci?s partidistas. Un libro ?un libro: prop? unhas cousas, mostra algo, incluso pode denunciar situaci?s e a??onde queda reflectida a ideolox? do autor.

 

Antes comentaba que a aldea estaba moi pechada, alonxado do resto. Mirando agora cara afora, ?c?o ve a aldea en Galicia, como cambiou con respecto a  aldea que vostede co?ceu de cativo?


A aldea cambiou moito e cambiou para mal. Agora hai luz, auga, televisi?, mellores carreteras pero, co paso do tempo, foise desfigurando, esvaec?dose e perdendo a s? identidade. Tradicionalmente hab? unha fronteira entre a
aldea e a cidade de tal xeito que o feito de que un campesi? chegara ata Santiago resultaba impensable, unha odisea. Hoxe a cultura ?a do coche, en 20 minutos estase en Santiago. Iso fixo a aldea moito m?s confortable pero a costa de que se despersonalizase e estes cambios trouxeron o estragamento do idioma. O galego est?agora m?s en perigo incluso que antes. O noso idioma que hoxe ten c?edra de galego, prensa, radio, televisi? e libros est?m?s en perigo que hai 70 anos cando a aldea o preservaba. Agora os medios de comunicaci? estano estragando a?da que loitamos para que perviva e se conserve.
Hai pouco tempo a mi? muller e mais eu estivos en Suiza, que foi foco de grande cantidade de emigrados. Al?segue a existir unha comunidade galega, hai un pequeno grupo de xente que mant? o galego pero eu creo que se mante?n no uso do idioma porque o resto falan alem? ou franc?. Esta situaci? non se da en Am?ica, onde est?o castel?. Cando eu cheguei a Buenos Aires como emigrante exist? unha deliberada intenci? de cultiva e pontencia-lo galego entre aqueles que estabamos concienciados, incluso escoitabas o galego polas r?s. Hoxe a?da perviven unha serie de sociedades creadas por fillos de emigrantes, como Xeito Novo, pero son poucas e espalladas. ?certo que hai c?edras de galego na Habana, en Buenos Aires, en Nova Iork ou en Montevideo ,estas comunidades non pasan de ser unha extensi? de Galicia, gracias ? apoios das instituci?s de Galicia. Deste xeito, a continuidade do traballo emprendido na d?ada dos 50 est?nas mans dun grupo reducido de intelectuais, na universidade.