Reparación inversores tensión energia solar Valencia

Galicia espallada

Unha recolleita da cultura galega

Literatura, historia, arte, música, gastronomía, galeguismo, tradicións, lendas, costumes, emigración

?memoria de Manuela Via? (1929-2013)

A EMIGRACI? GALEGA A AM?ICA


Como neto e fillo de emigrantes quero render con este artigo unha sinxela e pequena homenaxe a todos aqueles galegos que por unha ou outra causa tiveron que emprender o cami? da emigraci?. Tam? para todos aqueles familiares que quedaron aqu?alimentando a chama da esperanza e arelando o seu regreso.

Dende que existe o ser humano sobre a terra este realizou desprazamentos dun lugar a outro, xa sexa con car?ter definitivo ou transitorio. Na Prehistoria, o ser humano mov?se, sobre todo, segundo as necesidades alimentarias: caza, recollida de froitos, etc. Outras veces fac?o presionado por grupos humanos m?s fortes. A primeira das causas ?marcadamente econ?ica e a segunda de evidente matiz pol?ico, a?da que derivada da anterior. 

?longo da historia da humanidade houbo m?tiples causas " pr?imas " ( guerras, persecuci?s relixiosas ou pol?icas, fuxidas das levas militares, pestes, etc. ) que deron lugar ? migraci?s humanas, pero detr? de todas elas subxaceu sempre o factor econ?ico. En consecuencia, podemos definir ?emigraci? como o movemento de persoas que van dun lugar a outro co fin de mellorar as s?s condici?s de vida. 

Dende o punto de vista humano, a emigraci? ?un xeito m?s de escravitude. O emigrante ?escravo da s? propia miseria econ?ica, que o bota polo mundo, e segue a s? escravitude polas condici?s derivadas polas condici?s derivadas da emigraci? ( viaxe, traballo, compromisos econ?icos que deixa na terra, etc. ) A emigraci? foi e ?a negaci? do dereito m?s sagrado que ten o ser humano : o dereito ?vida na s? terra natal. 

?hora de falar da emigraci?, tal como entendemos hoxe en d?, hai que sinalar un feito hist?ico moi significativo, xa que marcou o " punto de partida " da chamada emigraci? moderna, tal ?o caso da Revoluci? Industrial, que provocou un cambio radical nos conceptos tradicionais da econom? e un desenvolvemento espectacular do capital que modificaron as estructuras socio-econ?icas de Europa. 

No caso que nos interesa, Galicia, como parte integrante do Estado espa?l e por conseguinte de Europa, sufrir?as consecuencias que se deriven do comportamento da econom? espa?la e subsidiariamente da europea. En base a todo esto, podemos plantexarnos as seguintes preguntas: ? Cal ?a situaci? econ?ica de Galicia ? ? Como ?a estructura social galega desta ?oca ?. A resposta ?primeirapregunta diranos que Galicia ?un pa? eminentemente agr?ola, cun sistema de cultivo arcaico, moi tradicional e supeditado ?excesiva divisi? da terra, circunstancias que dificultar? calquera tipo de modernizaci? das t?nicas e m?odos de cultivo; a segunda, moi relacionada coa primeira, ind?anos que a poboaci? galega ?maioritariamente rural, polo tanto, moi dependente do sistema agrario. 

Estas d?s constantes est? fortemente condicionadas pola existencia dos foros que gravan a producci? e son un lastre para a evoluci? agraria. A xente, inda que v? traballando a terra dende hai varias xeraci?s, non ?a propietaria real da mesma, soamente o ?nunha reducida porcentaxe. Tr?ase, pois, dunha econom? de mera subsistencia que non pode satisfacer as necesidades dunha poboaci? en aumento. 

Con este panorama, e a fin de ter unha sinxela aproximaci? ?tema, conv? co?cer os seguintes aspectos: causas, caracter?ticas, fases e consecuencias que marcaron este feito hist?ico 

O desequilibrio entre o incremento da poboaci? e a falta de soluci?s econ?icas adecuadas para satisfacer as necesidades b?icas impulsaron o fen?eno migratorio. As?temos que a terra mal repartida, a evidente falta de traballo ou empregos con garant?, o declive da pesca, o desinterese das clases posuidoras da terra por introducir novos sistemas de cultivo e a desastrosa pol?ica agraria dos gobernos da ?oca encargaranse de "apadri?r" a emigraci?. 

Vista do porto de Vigo

Vista do porto de Vigo, o principal porto da emigraci? galega a Am?ica. 

 

A pesar de todo o exposto, quizais sexa necesario plantexarnos ?por que emigraron os galegos? e ?era Galicia a comunidade m?s pobre do estado? Dous interrogantes moi f?iles de contestar se s?atendemos a datos estad?ticos, pois Galicia era por ent? unha comunidade pobre, pero o segundo dos interrogantes levar?nos a ter que reco?cer que, a?da sendo pobre, hab? zonas do Estado m?s pobres ca n? e, sen embargo, deron ?dices de emigraci? por debaixo dos galegos. Aqu??onde aparece a disxuntiva "logo, ?qu?pasou? " Castelao, no seu libro Sempre en Galiza, reflexa este fen?eno coido que moi acertadamente:  "A?da que os factores econ?icos foron o suficientemente importantes como para botar f?a da s? terra a moitos galegos, tam? ?certo que n? sabemos andar polo mundo na procura do benestar ? contrario de moitos espa?is que prefiren morrer de fame con tal de non ter que enfiar cami?s desco?cidos. Os galegos sabemos arranxar papeis e pedir unha pasaxe de terceira; sabemos agacharnos na bodega dun trasatl?tico; sabemos abrir fronteiras pechadas; sabemos pedir traballo en t?alas linguas; sabemos canto se debe saber a?da que sexa a primeira vez que sa?os f?a da terra". Agora podemos entender mellor a resposta ?segundo interrogante; os galegos emigraron forzados pola situaci? econ?ica e por que non se conformaban con seguir sempre o mesmo; quer?n mellorar e sobr?alles vontade para facelo. 

Sa?a de Vigo do vapor Serpa Pinto cara a Am?ica


A despedida, imaxe que se repetiu ?longo de moitos anos. Sa?a de Vigo do vapor Serpa Pinto cara Am?ica 


Galicia ?case sin?imo de emigraci?, porque de Galicia, por emigrar, emigraron: traballadores, intelectuais, enerx? el?trica e capitais. O galego emigraba baixo dous signos: un, que o empurraba f?a da s? terra na procura de mellor situaci? econ?ica e outro que o fac? voltar. As?temos que, sendo o pa? que d?maior porcentaxe de emigraci?, tam? somos, curiosamente, o que maior ?dice de retornados temos por n?ero de emigrantes. 

No fen?eno migratorio pode establecerse unha correlaci?: pais e muller ficaban en Galicia, fillos e home na emigraci?. Esta constante quizais sexa o factor m?s importante que favoreceu tan elevado n?ero de retornados, am? do apego que os galegos temos ?nosa terra. Emigraron maioritariamente homes, cun elevado ?dice de xuventude ( a taxa de masculinidade representou o 70% do total da emigraci? ). A muller galega incorp?ase periodicamente ?emigraci?, fac?doo dunha forma activa a partir da d?ada dos 50. 

Os emigrantes dirix?nse fundamentalmente a Am?ica Latina, sendo Arxentina o pa? que m?s xente recibiu ?longo da historia. Xeralmente concentr?anse nas grandes ?eas urbanas: Bos Aires, Montevideo, S.Paulo, R?, Bah?, A Habana,... Adic?anse preferencialmente ?sector servicios, comercio e profesi?s liberais, recibindo o sector agrario unha porcentaxe moi baixa, salvo no caso de Brasil, onde as explotaci?s agrarias, forestais (caucho) e minerais ocuparon un considerable n?ero de emigrantes. 


A emigraci? a Am?ica, segundo o concepto moderno, iniciouse xa ven entrado o s?ulo XIX, a pesar de que ?longo dos s?ulos XVI, XVII e XVIII xa tiveran sa?o da Galicia continxentes m?s ou menos importantes de xente con destino ? colonias da ultramar, a?da que neste per?do non recib?n a denominaci? de emigrantes. 

Eran cargos da administraci?, integrantes dos ex?citos, colonos, aventureiros, pr?ugos da xustiza, misioneiros, etc. O goberno espa?l, que vi? ignorando sistematicamente o problema da emigraci? e po?ndolle trabas legais, non ten m?s remedio que reco?cela oficialmente en 1853, xa que se ve impotente para solucionar a precaria situaci? socioecon?ica do Estado. Pasar? ent?, de impedila a favorecela como v? de soluci?, dando lugar as??inicio dunha emigraci? a regueiros cara as rec? independizadas rep?licas latinoamericanas, a?da que ser?Cuba, que por aquelas datas ?colonia espa?la, quen reciba maior n?ero de emigrantes durante o s?ulo XIX e primeiros anos do XX. Arxentina e Brasil seguiranlle, por esta orde, na recepci? dos mesmos.

Posteriormente ser?Arxentina quen se coloque ?cabeza como pa? receptor, posto que s?ceder?entre 1915 e 1920 a favor de Cuba e m?s tarde, a partir de 1953, a favor de Venezuela, quen o manter?ata a finalizaci? do proceso migratorio na d?ada de 1970. Arxentina acadar?esta supremac? en base a unha pol?ica tendente a poboar grandes territorios case des?ticos, e para logralo emprendeu unha campa? divulgadora das " cualidades " do pa?, as? como unha forte propaganda nos lugares de orixe dos emigrantes. Outros pa?es americanos que tam? se significaron por ter recibido importantes continxentes de emigrantes son: Uruguai, Porto Rico, M?ico, Estados Unidos e Rep?lica Dominicana. 

Segundo o lugar de Galicia de onde proceden, os emigrantes dirix?nse maioritariamente a un determinado pa? e dentro deste a determinadas zonas ou cidades, influenciados pola presencia m?s ou menos importante de veci?s ou achegados anteriormente asentados al? A modo de exemplo diremos que os veci?s do concello de Pontevedra emigraron nun principio a Cuba e posteriormente a Arxentina e a Uruguai. Venezuela tam? tivo unha importante colonia. 


Festa do ap?tolo Santiago en Bos Aires


Os galegos non esquenceron as s?s ra?es e tradici?s. 
Festa do Ap?tolo Santiago en Bos Aires. 

 


Por ?ocas, o fluxo migratorio p?ese sintetizar do seguinte xeito:

De 1810 a 1853 const?ase unha forte corrente migratoria moi dif?il de cuantificar, xa que o goberno do estado non ti? reco?cido oficialmente este xeito. As?que alg?s autores denominan este per?do como o da emigraci? clandestina.

Pero a partir de 1836 comezan a asinarse os primeiro tratados de reco?cemento das novas rep?licas, sendo M?ico a primeira en ser reco?cida este ano e posteriormente serano Uruguai, Chile e Arxentina. En consecuencia, in?iase un auxe da emigraci?. Fe disto d?olo a aparici? dos bolet?s oficiais das deputaci?s de anuncios de sa?a de barcos cara as novas rep?licas. En decembro de 1836 aparece publicada a sa?a da Coru? do General Laborde con destino a Montevideo, Bos Aires e outros puntos do Mar da Prata. As?sucesivamente ir? sa?do barcos, case todos de vela. En 1850, an?ciase a sa?a desde Carril do bergant? Juan, publicitado como vapor de primeira clase. Os primeiros datos relativamente fiables d?s A. Eiras a partir de 1836, estimando que entre esta data e 1860 sa?on 93.040 galegos.

Ser?a partir de 1853, ?admitir o goberno oficialmente o fen?eno migratorio, cando comeza o que se denominou emigraci? legal. Nesta etapa podemos fixar un per?do que vai de 1860 ata 1880 que aporta a cifra de 122.875 emigrantes.

O grande impacto migratorio comezar?a partir de 1880 e duar?ata 1930. Este espectacular aumento vir?favorecido por varios factores, entre os que cabe destacar os seguintes: 


   A introducci? da navegaci? a vapor, que reduce considerablemente a duraci? da viaxe e aumenta a seguridade da mesma. 

   As pol?icas das rep?licas americanas que favorecen a entrada de emigrantes. 

   A irrupci? de fortes compa?as navieiras inglesas, francesas e alemanas no negocio, que promover? fortes campa?s publicitarias como reclamo a fin de que a xente "pique" no engado da emigraci?. 

   A comunicaci? epistolar dos que xa est? al? que dalg? xeito invita a familiares e amigos a decidirse pola viaxe, e ?mesmo tempo a garant? de sentirse seguros de que van ser recibidos por xente amiga ?chegar ?outro lado do "charco". 


Con todos estes factores, milleiros de galegos arriscaranse a cruzar o oc?no cara a un mundo de esperanza. Comeza o que se co?ceu como a emigraci? masiva, que acadou a cifra de 1.488.509 emigrantes. Para dar unha idea da enorme "enxurrada", tal como a denomina alg? autor, podemos citar que no ano 1912 sa?on de Galicia 203.542 emigrantes, seguindo de 1913 con 165.010 e 1920 con 163.465. O feito de que ata 1910 non existan estat?ticas fiables fai que todas estas cifras poidan ter importantes lagoas, dado que ning? autor foi quen de determinar a cont? das persoas que emigraron clandestinamente. 


A partir de 1930 comeza unha forte crise migratoria que durar?ata 1946/47, orixinada por: 

   A crise econ?ica de 1929 que deixou a moitos pa?es americanos nunha situaci? precaria. 

   A guerra civil espa?la, co seu peche de fronteiras. 

   A segunda guerra mundial, que fac? moi dif?il a traves? do Atl?tico, entre outras causas porque as principais compa?as navieiras pertenc?n a pa?es participantes no conflicto b?ico. Neste per?do s?se contabilizan 62.036 emigrados, moitos deles por raz?s pol?icas. 


Co fin da segunda guerra mundial e a apertura de fronteiras, comeza un novo per?do migratorio que durar?ata 1970; per?do que ten un forte repunte dende o seu inicio ata 1960 e durante o cal emigraron 286.437 persoas. A partir do ano 60 ata principios do 70 comeza un declive que ser?xa definitivo e marcar?o fin deste ?odo americano. Nesta etapa s?se contabilizan 97.085 emigrantes. 

Se facemos unha aproximaci? ?total, atopamos que desde 1810 ata 1970 ter?n sa?o de Galicia 2.146.982 galegos/gas, cifra que segundo alg?s autores facilmente se ver? incrementada se se puidera cuantificar o valor real do fen?eno "clandestino". 



Centro Galego de Bos Aires

Centro galego de Bos Aires. Foi centro cultural e deu protecci? a moit?imos galegos na Arxentina. Durante a dictadura de Franco foi o centro onde se refuxiaron as figuras m?s representativas do galeguismo. 

 



Todo o anteriormente exposto l?anos a determinar qu?consecuencias tivo para Galicia a emigraci?. Facer unha exposici? pormenorizada ser? tarefa moi dif?il, pero si podemos realizar unha aproximaci? ? aspectos m?s xerais facendo un resume polarizado en dous aspectos: a cara e a cruz. 



A Cara

   Contribuiu dun xeito fundamental ?redenci? dos foros. 

   Mellor?onse as econom?s de moitas familias, pois entraron importantes remesas de cartos que favoreceron a adquisici? de terreos e a implantaci? de negocios. 

   Fixo posible o cambio e a introducci? de novas formas de cultivo. 

  Mellor?onse as infraestructuras viarias de Galica, sobre todo as portuarias, sendo os portos da Coru? e Vigo os m?s beneficiados. 

   Favoreceu o crecemento da banca coa instalaci? de corresponsal?s en moitas vilas. 

   Foi factor determinante no movemento agrarista galego. Moitos dos seus l?eres estiveron na emigraci? ou as s?s campa?s eran sustentadas con fondos aportados polos emigrantes. 

  No seo das sociedades galegas en Am?ica mant?ose viva a chama do galeguismo, cando aqu?non era posible a s? manifestaci? p?lica. 

   Impulsaron a cultura e o ensino en Galicia coa construcci? de escolas, creaci? de asociaci?s culturais, publicaci? de peri?icos,etc. 

   Favoreceu, en xeral, un cambio de mentalidade na xente. 



A cruz

   Propiciou a perda das persoas m?s cualificadas para o traballo. 

   Deu lugar a un descenso da poboaci?, non s?polos que marcharon, sen? polos fillos que deixaron de nacer. 

   Socialmente foi unha lacra que deu lugar ?separaci? de pais e fillos, matrimonios, etc. As? escoit?onse frases como "fillos sen pai", "terra sen homes" ou "vi?as de vivos". 



A xeito de resume final p?ese dicir que a emigraci? s?fixo ricos a uns poucos. A grande maior? conformouse con "facer uns carti?s" que lle serviron para solucionar os problemas primordiais e un n?ero considerable nunca voltou e, se o fixo, foi fracasado. 

Sen embargo ?de salientar que os galegos, ?longo da s? estad? na di?pora, mantiveron viva a lembranza da s? terra, a s? cultura e as s?s tradici?s, as?como a arela do regreso. Fe disto d?olo a enorme cantidade de centros, asociaci?s, fundaci?s,etc. que os nosos paisanos fundaron ?longo da xeograf? americana. S?na cidade de Bos Aires, onde resid?n m?s de 600.000 galegos al? polo 1930 hab? arredor de trescentos centros ou sociedades galegas. As mostras m?s xenuinas deles foron os prestixiosos Centros Galegos de A Habana e de Bos aires, fundados ?bolos dous no s?ulo XIX. 

Oxal?a historia non se repita, ser? un bo sinal. 


 

AUTOR: ANDR?SOLLA

Fonte :(Asoc. Cultural Cedofeita da parroquia pontevedresa de L?ez