Reparación inversores tensión energia solar Valencia

Galicia espallada

Unha recolleita da cultura galega

Literatura, historia, arte, música, gastronomía, galeguismo, tradicións, lendas, costumes, emigración

?memoria de Manuela Via? (1929-2013)

RELIXIOSIDADE, CRENZAS E PR?TICAS VITAIS DO CAMPESINADO GALEGO


por Enrique Bande Rodr?uez

Artigo publicado na revista  "RAIGAME",  Nros. 3, 4 e 5 ( Nov-96, Maio-97 e Nov-97,  

editada pola Asoc. Castro Floxo de Ourense e impresa pola Dep. de Ourense)



Gravada antigo do s?ulo XIX

Gravado antigo do s?ulo XIX

O campesi?do galego sempre tivo unha fe ancestral e rudimentaria mesturada con cultos ?natureza, aos astros, ? augas e ? pedras.  Nas aldeas e parroquias galegas floreceu unha civilizaci? rural-tradicional capaz de crear e constru? unha cultura popular de car?ter profano que resistiu os embates da xerarqu? eclesi?tica.

O povo galego m?ese por explicaci?s m?icas e intuitivas, mais non irracionais, que os fil?ofos racionalistas do s?ulo XVIII e a xerarqu? eclesi?tica chaman credulidade e superstici? e que n? chamamos creaci?s culturais inestim?eis, inventos culturais para solucionar o problema do home. 

Todas as crenzas e pr?ticas que analizamos a continuaci? son un invento cultural que permite reforzar crenzas e alonxar angustias ante o futuro ou o desco?cido. Creaci?s culturais que nos permiten mitigar o medo ante o mal, a esterilidade e o futuro. Son feitos e creaci?s non naturais nin obxectivas sen? culturais que non te?n como protagonistas personaxes reais sen? de ficci? e a defensa contra eles son: amuletos, cruces de carabaca, ba?s, oraci?s e resciptos. Tentamos aclarar o significado e a funci? dunhas crenzas culturais universais anque con distintas variantes, crenzas que non encaixan na mentalidade cient?ica propia da sociedade moderna occidental, pero iso non sup? que noutros tempos non desempe?ra funci?s verdadeiramente importantes.

Tr?ase de crenzas sobrenaturais, ou mellor espirituais, creadas e pensadas tendo en conta o lugar e o  momentohist?ico no que apareceron. As xentes das nosas aldeas, en todo o seu proceso vital e no seu entorno persoal, s?tense atenazadas polas bruxas, os feiticeiros, os astros, a posesi? diab?ica e o mal de ollo. As causas destes comportamentos vitais son atavismos prehist?icos e abandono cultural, os contos de meigas e aparecidos e o asolamento.  Para liberarse destas parcas, os noso paisanos acoden ?medicina popular, aos exorcistas, ? sabias, aos curandeiros e ? "cartuxeiras". 

Alg?s destes comportamentos e pr?ticas vitais dos nosos campesi?s podemos resumilas nos seguintes apartados:

Crenzas relacionadas cos medios para obter o amor e a parella

Coa curaci? de certas enfermidades

Crenzas relacionadas co tempo

Crenzas relacionadas cos labores do campo.

Coa relixiosidade popular

Coa morte e as aparici?s dos defuntos

Outras crenzas

 


1. Crenzas relacionadas cos medios para obter o amor e a parella.

Neste apartado inclu?os un c?ulo de crenzas relacionadas co per?do de noivos, co matrimonio, coa pre?z, coa
esterilidade, coa menstruaci?, co sexo da criatura, co parto, coa morte prenatal e coa sorte do rec? nacido.


1.1. Crenzas relacionadas co per?do de noivos. 

Para atopar parella mozos e mozas acoden ao santuario de San Andr? de Teixido. Al?compran a erva de namorar, a "namoradeira", beben nas fontes santas, aquelas que nunca se secan e que nacen segundo a crenza popular debaixo do santuario ou debaixo do sepulcro do santo ou da santa a quen est?adicado o santuario.

Fan nus nas uces que rodean certas ermitas como a de San Ant? do Xeiteiro na parroquia de San Lourenzo de Fust?s, concello de Gomesende. Se logran facer o nu con unha man soa ?sinal de matrimonio dentro de aquel ano. As mozas levan na cabeza olas sen suxeitar coas mans querendo demostrar con elo que xa son mulleres preparadas para o matrimonio. Fanlle feitizos aos mozos para que non as deixen, danlles a beber, ao mozo que queren atraer, un licor mesturado con goti?s de sangue de muller menstruante, crendo que as?fan nacer no mozo fondos desexos da moza. Recollen osos de defuntos nos cemiterios, c?enos e danllos a beber ao mozo, mesturado o composto con vi?. Tam? lle dan p?con auga, cabelos queimados. 

Para conseguir o cari? do mozo acoden a certa mulleres adivi?s ou sabias, quen lles dan receitas. Recollen ervas na noite de San Xo?, c?enas en vi? e aqueles ung?ntos danllos a beber ao mozo. Acoden aos santuarios de San Eloi, e de San Eliseo e de San Gonzalo, tiran pedras a un burato existente perto da capela ou ermida ao tempo que din: "San Eliseo,casar quero...". Se a pedra entra no burato ou rendixa que ten no interior do pozo ?sinal de que a romeira casar?aquel ano.


1.2. Crenzas relacionadas co remedio da solteir?.

Para remediar a solteir?, os mozos e as mozas mollan na auga dunha fonte santa o p?direito, tiran alfinetes, representaci? do pene ou sexo masculino e tellas relacionadas co sexo feminino, a un pozo cercado a un santuario, ermida ou capela, tocan o bandallo da camp?con fins matrimoniais, dado que os alfinetes, o bandallo e os obxectos punzantes representan ao home, ao sexo masculino e as tellas e a camp?ao sexo feminino. Esto, a primeira vez que o vin facer, foi na parroquia de San Salvador de Sande, concello de Cartelle. Fix?ono os mozos da parroquia de San Salvador de Arnoia na voda dunha se?rita de Sande chamada Monolita, que se casaba cun xove da parroquia de San Salvador de Arnoia. As mozas que non te?n facilidade para atopar mozo ou para casar, acoden a San Antonio e suplicar deste modo: San Antoni?, d?e un homi? a?da que sexa pequeni?, a?da que me mate, a?da que me esfole, San Antoni?, d?e un homi?. Tam? acoden a San Gonzalo,xa que hai nas nosas aldeas a crenza de que este santo ?quen fecunda, antes de que pasen ?eternidade, as mulleres que morren virxes. As mozas que non te?n facilidade para atopar mozo ou para casar, acoden a San Antonio. 

Durante o per?do da xestaci?,a muller pre?da fai ofrecementos aos santos,en especial ?ai de Deus, a S. Ver?imo e ?Virxen das Dores, patrona das pre?das . Acoden a Santa Ana e p?enlle axuda. Nas s?s casas po?n velas acendidas a San Antonio e cando o santo non lles concede o pedido qu?anllas e castigan a esfinxe de dito santo, az?tano, salp?ano con unha garrafa de vi?, p?chano con lfinetes, ?anlle unha corda, p?hanlle as portas da habitaci?,m?eno nun pozo ou m?eno nun cuarto mirando para a parede.

1.3. Crenzas relacionadas co matrimonio

.Os d?s que levan "R" din que son malos para casar e por iso os casamentos fanse case todos en xoves, s?ados e domingos. Din que os d?s que levan "R" , como os venres e o d? trece son malos para iniciar un matrimonio,unha longa viaxe ou un negocio. De aqu?arranca o dito "En trece nin cases nin te embarques, nin teu cocho mates".
Tiran alfinetes a un burato e se estos ao caer quedan colocados en cruz ?sinal de matrimonio ese mesmo ano. As xoves que desexan casar visitan un santuario, capela, ou ermida, fan unha casi? triangular con pedras planas e colocan outras tres pedri?s no centro, chamadas "castelo". Se ao ano seguinte o "castelo" est? intacto o augurio ?bon e ?sinal de que o matrimonio non est?lonxe. O castelo representa o fogar futuro.

1.4. Crenzas relacionadas coa pre?z. 

As mulleres para quedar pre?das lavan a bulba con vi? arom?ico antes do coito, escalzan o p?esquerdo e m?lano nunha fonte santa. Compran bolas de pan con formas f?icas, soben ?torre e muller pre?da non pode pasar por debaixo dunha cadea ou dun adival, dado que se o fai a criatura af?ase coa embigueira. Durante o embarazo, a pre?da debe satisfacer os seus antollos, ou do contrario a criatura nacer?coa cabeza chea de manchas ou de raias. Fan ofrecementos aos santos, en especial ?nai tocan o badallo da camp? xa que este ?s?bolo do sexo masculino, e os mozos tocan a camp? s?bolo do sexo feminino, tiran alfinetes ao interior dunha grota ou dun pozo, por ser o alfinete s?bolo do pene, dan e reciben alfinetes. Acoden a Santa Ana para ter unha feliz xestaci?. Durante o per?do da xestaci?, a de Deus, a San Ver?imo e ?Virxen das Dores, patrona das pre?das. Durante a pre?z as mulleres non poden comer polbo, lamprea nin coello porque se o fan a criatura nacer?con manchas na pel e co labio leporino. Durante o per?do de xestaci? as mulleres ofrecen aos santos misas e di?iro, en especial a San Ver?imo. B?anlle arroz aos noivos ?sa?a da voda. 

 

1.5. Crenzas relacionadas coa menstruaci?.

Din que a muller menstruante non pode tocar as plantas nin as flores, do contrario secar? nin pode tocar a billa da cuba, porque se pica o vi?, nin pode encher os chourizos xa que reventan as tripas con moita facilidade ao tocalas.

1.6. Crenzas relacionadas coa esterilidade.

Para evitar a esterilidade,marido e muller deben cohabitar encima dunha pedra abaladoira,como a que hai cerca de San Guillerme de Fisterra. Cando a mediados do s?ulo XVI os xesu?as establec?onse no castelo de Monterei, pronto viron que este noso reino era terra de xente b?bara e inculta, din deles, os nativos, que no entorno dalgunhas ermitas hab? unha pedra ou cama de pedra na que se botaban a dormir marido e muller, e al? diante do santo, nxendraban. Realizaban o acto sexual nun lugar sagrado, e cerca del, pois as?evitaban o impacto dos esp?itus do mal, xa que son estos os que producen a esterilidade. Os matrimonios sen fillos acoden a San Gonzalo e a San El?s, toman nove ba?s de asento nunha capela, lavan roupi?s de nenos, e logo t?denas nas silveiras, quitan ao Neno dos brazos de San Antonio, l?anoas s?s casas e p?eno boca abaixo. As mulleres, para non ser est?iles, visitan as fontes santas, e beben nelas e l?anse despois de consumar o matrimonio no seu entorno, realizan o coito dentro da ermita, ou encima dunha pedra das moitas que rodean os santuarios, acuden a certas covas para mollar na auga que cae do teito os ?ganos xenitais e o baixo ventre. Lavan os zapatos, meten o p?dentro do zapato que simboliza a vulva, dan nove voltas ao redor da ermita da Lanzada, e nove ba?s na praia do mesmo nome, ou na de Placeres en Mar? antes de raiar o Sol. Purif?anse co ba? das nove olas da praia da Lanzada, na auga dun r?, ou na dun regato na noite de San Xo?. En certos santuarios as est?iles compran bolos de pan con formas f?icas e d?tanse sobre pedras que te?n m?tiples protuberancias. 

 

1.7. Crenzas relacionadas co sexo da criatura. 

A xente relaciona o sexo da criatura co volumen do ventre da futura nai. Din que si ao cami?r a futura nai bota primeiro o p?esquerdo, o que naza ser?muller, e se bota primeiro o dereito, ser?home.
Tiran pedras nunha cova que existe cerca da capela de Santa Margarida ou no seu entorno, e se algunha das pedras entra nunha grieta, o que naza ser?neno, aludindo con esto ao sexo masculino, que entra no feminino. Cando queren un neno botan unha pedra a un burato, e cando queren unha nena, unha tella, s?bolo da vulva. A muller durante o embarazo tira tres pedras ao interior da greta, e se algunha entra, o que naza ser?muller. O enxendrado en l? vella ser?muller, e en l? nova, home.

1.8. Crenzas relacionadas coas dores do parto.

No acto da paridura cobren ?parturenta co manto da Virxe das Dores, e na habitaci? onde vai parir po?n a imaxe dun santo. Rodean o ventre co cord? de San Francisco ou San Antonio, e roc?n o baixo ventre con vi? ou con auga. Para ter unha boa paridura van ?Virxe do Libramento dicindo: "A Virxe do Libramento me libre de todos os males", crendo que eso lles axuda a parir ben. Ante un parto dif?il po?nlle ?parturenta encima da barriga o manto da Virxe do Portal ou da Virxe das Areas, d?s advocaci?s da terra do Ribeiro. No parto acenden velas a San Antonio, a San Nicol?, a Santa Liberata, e danlle fregas no baixo ventre.

1.9. Crenzas relacionadas coa sorte do rec? nacido.

Pensan que a sorte do rec? nacido vai unida a certas circunstancias do nacimento, por elo se o ano ?bisiesto, pensan que ser?un parto desgraciado.A felicidade da familia e o benestar dos fillos p?enlla a Santa Ana, nai da Virxe, cando pensan que van ser est?iles. Se o d? da voda chove, a parella ser?feliz, e se neva, moi feliz. Eso xustifica o refr? que d?"A? de nieves, a? de bienes". Tam? pensanque si o noivo ve no d? da voda a noiva mentras se viste,
ter?mala sorte. Acoden a San Ram? para a feliz xestaci? das nais. 

1.10. Crenzas relacionadas coa morte prenatal dos fillos.

Para que a unha muller non lle nazan os fillos mortos, admin?tranlle o bautismo prenatal baixo unha ponte que te? un cruceiro no medio, como sucede na parroquia de San Adri? de Bieite, e nas terras de Avi?. Cando experimentan malos partos, par?elles un bo remedio para ter sucesi? e para parir felizmente, ir a unha ponte, na que aguardan ao primeiro home que pase, e fan que lles bote un pouco de auga da que leva o r? pola cabeza e polo corpo, nos peitos, na barriga, e un pouco m?s abaixo. Ofr?enlle mortaxas aos santos e o futuro fillo ?Virxe da Aparecida. As mulleres a quen lles nacen os nenos mortos, acoden a ouvir misas ?Capela do Santo Cristo na catedral de Ourense, onde ofrecen un brazo de cera. Van a certas veci?s curandeiras para que lles administren certos bebedizos,e dan voltas de xeonllos ao redor de certos santuarios.  

O costume de administrar obautismo prenatal debeu estar moi extendido na di?ese de Tui, ?que pertenc? a parroquia de San Adri? de Baiste, e por elo o bispo da citada di?ese dictou un decreto sobre o asunto en 1719 ( Ir a  texto do decreto )

 


Ponte con cruceiro. Debuxo de Luis Cid

Para que a unha muller non lle nacesen os fillos mortos, administr?anlle o bautizo prenatal 

baixo unha ponte que tivese un cruceiro no medio

Debuxo :  Lu? Cid

 

1.11. Crenzas relacionadas co bautismo.

A xente pensa que se os padri?s se equivocan ao rezar o Credo, o neno ser? tatexo, e cando o cura unxe ao neno no acto do bautismo, se se equivoca e lle pon os ?eos de mortos en vez do crisma de ivos, o bautizado ser?vedoiro, e ver?a todos cantos van morrer, podendo anunciar as mortes antes de que sucedan na parroquia. Din que se a madri? do neno est?embarazada, non lle traer?bo augurio ao bautizado. 




2. Crenzas relacionadas coa curaci? de certas enfermidades.

A xente do rural da nosa terra pensa que as enfermidades f?icas e ps?uicas de animais e persoas est? causadas por corpos extranos que se meten dentro dunha persoa ou dun animal, caus?dolle a enfermidade e pensan tam? que para curala hai que botalos f?a. 

 

2.1. Crenzas relacionadas coas enfermidades das persoas.

Para expulsar as enfermidades dos nenos, l?anos a certos santuarios ou capelas, a fontes santas ou a penedos aos que normalmente se lles d?o nome de “penedos do angara?”, qu?anlles as roupas suxas que levan postas e t?anas por riba do tellado da capela ou ermita, ou ben baixo o penedo, p?enlles roupas novas e limpas, despois de lavalos na auga da fonte santa. Lavan as roupas dos nenos, pensando que as?lavan a enfermidade ou que lle quitan a enfermidade. Varren con unha vasoira, pasan ovos pola imaxe de San Benito e despois ent?ranos indicando con elo que o mal pasou ao ovo que agora se pudre na terra. Fan cruces e c?culos sobre a parte da enferma, queiman follas de laurel, van ? doce da noite ao camposanto coa criatura, d?lle fregas no ventre e nas espaldas, l?anos ? encrucilladas, fan con eles procesi?s at?o cumio dos montes, at?os r?s, at?as praias.

Para curar as feridas empregan unha pedri? puntiaguda das que din que cae dos astros chamadas “pedras do raio”. Aos nenos que choran moito l?anos as nais a San Andr? de Teixido, a San Bartolomeu de Quirog?s ou a unha fonte santa, onde lle dan un ba? purificador ou p?anos por baixo de certas pedras. 

Para que non lles entre o mal de ollo, a nai e o neno lavan unha bolsi? con pedazos de dentes de allo, cornos de vacaloura, figas, medallas e cruces colgadas do pescozo e meten no peto un dente de allo ou unha figa.Curan ao queimado unt?dolle a ferida cun manoxo de ramas de allo molladas en aceite ou en cinsa, mesturados con vi? tinto. Fan nove feixi?s de palla de centeo que pasan por riba da ferida. Curan ao coxo facendo cruces e c?culos ao redor da parte enferma un determinado n?ero de veces, sempre impar: 3, 5, 7 ou 9, e sempre en horas determinadas. 

 

Penedo Angara?

 

 

Para expulsar as enfermidades dos nenos, l?anos a certos santuarios ou capelas, a fontes, santos ou penedos aos que normalmente se lle d?o nome de "angara?"

 



2.2. Crenzas relacionadas coas enfermidades dos animais.

Levan ao animal enfermo a unha ermita, ou santuario ou capela e dan voltas co animal ao redor dela. Levan o gando ?br> ermita de San Ant? para que llo bendiga o cura o d? da festa do santo, cortan as crins das colas dos animais e depos?anas sobre o altar do santo, collen terra de debaixo do altar do santo ou do seu sepulcro, e despois de metela nunha bolsi?, c?ganlla ao pescozo do animal. D?lle de comer herbas e pan bendito o d? de San Blas, de San Xoan ou o d? de San Ant?. Levan o animal at?un cruceiro, onde lle fan dar voltas a redor dil, crendo que por lei de contig?dade ou por contacto co sagrado ou o bendito, pasa a sa?e ao animal enfermo.

2.3. Crenzas relacionadas cos males f?icos.

Para curar os males f?icos empregan palabras dirixidas ao mal, como son “vaite de aqu?#8221;, “sal de aqu?#8221;, “deixa este corpo”, “m?chate para outro lugar”. 

O tangara?, como deixamos dito, c?ano na encrucillada, ao p?dun cruceiro ou nunha ponte, cortando unha corda que agarra os p? dos nenos entangara?dos. Visitan fontes santas como a de San Vitorio da Mezquita, no concello de Allariz, levan ao enfermo a unha capela e fan que dea voltas ao redor dela. A falta de apetito c?ana pasando a o neno baixo as andas de San Cristovo. Para curar as dores de cabeza m?ense no oco dunha pe? no santuario de Santa Mari? de Augas Santas ou no santuario da Virxe da Armada. 

Para curar os furunchos acoden a Santa Clara, para os males do ouvido a Santa Marta, a Santa Marina ou a Santa Xusta da Carballeira. Para curar os males da garganta recorren a San Blas e a Santa Margarita, levando herbas para que llas bendigan. 

Tam? comen o pan bendicido do d? de San Blas. Para curar a febre d?lle ao enfermo fregas na barriga e na espalda e p?enlle emplastos de augardente na frente.  Na noite do Nadal botan un tronco que chaman “Tiz? de Nadal” ao lume. Dito tronco dura at?o ano novo e despois qu?ano do lume, g?dano e empr?ano ao longo do ano para quitar calenturas e febres.

2.4. Crenzas ralacionadas coa curaci? dos males ps?uicos.

As nosas xentes pensan que os males ps?uicos orix?anse porque algunha persoa lle deu a beber algo que ti? un poder mal?ico ou capacidade para facer enfermar. Din que lle mesturaron uns polvi?s na auga ou no vi? que normalmente bebe, ou que lle botaron mal de ollo, ou que ?froito da posesi? do demo.Para v?ense libre destos males ocultos acoden a San Miguel, vencedor dos inimigos rebeldes e do demo, o seu capit?.

Para botar fora o mal ps?uico fan cruces sobre a cabeza do enfermo cun allo ou cunha area de sal, queiman no lume pelos da pata esquerda dunha cabra mesturados con leite de vaca. Fan lume e queiman ramas de pi?iro verdes, tres areas de sal, tres goti?s de aceite, un pu?do de azufre e ramos de laurel bendicidos.

 


2.5. Crenzas relacionadas co bruxedo.

Para se librar do bruxedo bendicen as persoas e meten pedazos de pan no peto, fan o sinal da cruz, botan a camisa fora do pantal?, fan conxuros e empregan o sinal da cruz, o Agnus Dei e recitan xaculatorias.


2.6. Crenzas relacionadas coa posesi? do demo.

Hai en Galiza a crenza de que o demo se mete no corpo das persoas e toma posesi? delas. Para expulsalo acoden a exorcismos. Ao poseso, o cura ponlle unha estola por riba da cabeza e recita m?tiples oraci?s acompa?das do signo da cruz. Tam? acoden ?vila de Ribadavia o d? de San Pedro Martir ou a Xunqueira de Amb?. Pasan baixo as andas do santo un determinado n?ero de veces en forma de cruz, tocan a imaxe do santo, p?anlle o pano, beben nas fontes santas, deixan en determinados santuarios un galo negro por crer que nese animal se mete o demo, deixando as?libre ao poseso e quedando o esp?ito mal?ico que o atenaza no galo. Levan ao endemoniado a unha capela ou santuario famoso como o da Virxe do Corpi? en determinadas datas e cando o cura bendice ao povo, d?lle golpes ao poseso na espalda dicindo “b?ao fora, b?ao fora”, crendo queas? escupe o esp?ito do mal. Empregan as cinsas dos maios e o poder santificador das imaxes relixiosas e das reliquias, bendicen boinas e panos,tocan a imaxe de San Pedro Martir e despois tocan as s?s cabezas, enchen botellas de auga das fontes santas para rociar as s?s casas as cortes e os campos. Levan terra ? casas, pan bendito do d? de San Blas, da Candelaria, de San Ant?, de San Xo? ou de San Benito. Na noite de Venres Santo queiman le? verde diante do Sant?imo ou diante do monumento e fan lume nas igrexas para alonxar os malos esp?itos.


3. Crenzas relacionadas co tempo.

Para os nosos paisanos, ? cero horas do d? un de Xaneiro comeza a rexer o tempo que vai facer ao longode todo o ano. O d? un de Xaneiro ?a sorte de todo o mes, o d? dous indica a sorte do mes de Febreiro, o d? tres a do mes de Marzo, o d? catro a do mes de Abril. Se o d? catro de Xaneiro chove ?sinal dun Abril chuvioso. Para os trocos de tempo te?n en conta a conducta de certos animais, en especial a das pitas. Te?n chegado ?conclusi?de que determinados comportamentos destos animais van xunguidos ?muda de tempo e por iso din: “Est? as pitas moi xuntas, sinal de tempo trocado”. 

Tam? din que o canto do moucho ?sinal de mal tempo, isto ? de tempo chuvioso. O oubeo do lobo indica invern?. A tos do gato ?sinal de chuvia. Cando se catan as pitas ?porque presinten chuvia. A porta, cando fai ru?o nos goznes ao pechala indica humidade no ambiente. Cando as persoas sinten dores nos osos din que vai chover, que hai troco de tempo.Cando anoitece e andan os sapos polos cami?s ?outro sinal de chuvia.



3.2. Crenzas relacionadas coa chuvia.

A chuvia ?a sabia dos campos e por elo, nunha cultura campesi? e gandeira ?un elemento indispens?el. Cando non chove ou chove pouco no verao fan procesi?s de rogativas cos santos, en especial con San Xuli? e San Bartolomeu. En Ourense, para que chova levan a Santa Marta en procesi? at?unha fonte e al? enchen de auga o caldeiro que a santa leva colgado do brazo. En outros lugares levan a santa at?a pedra da auga e p?ena mirando cara o mar, pedindo auga. Tam? se leva ao San Bartolomeu at?o r? ou at?un regato e al?lle fan un xuizo ritual, amenaz?doo con tiralo ?auga se non env? a chuvia. Isto, ainda hoxe se fai en Vilar de Vacas, parroquia do concello de Cartelle.

Un dos filigreses sae fiador e defensor do santo para que non se mofen del. Monterrei. Conser-vamos m?tiples descrici?s desas procesi?s. Tam? se levan alg?s santos en procesi? at?un penedo que ten un oco cheo de auga e roc?n ao santo con esa auga. Na parroquia de Deva,na provincia de Ourense, perto da fronteira con Portugal, cando van en procesi? ao cruzar a ponte quesalva o r? a imaxe ?baixada e levada at?a beira e ent? os veci?s, como amotinados berran “ba?lo, botalo ?auga”, amenaz?doo deste xeito para que faga chover. 

Na noite do Nadal botan un tronco que chaman "Tiz? de Nadal" ao lume. Dito tronco dura at?o ano novo e despois qu?ano do lume, g?dano e empr?ano ao longo do ano para quitar calenturas e febres. Para pedir a chuvia tam? se troca unha tella do tellado de  certas ermitas, capelas ou santuarios. 

A xente, en determinadas romer?s, leva tellas ?cabeza na procesi?. Na cidade de Ourense, l?ase a Virxe de Reza en procesi? at?a catedral. Para quitar a Virxe en procesi? desde o templo parroquial de Reza ?preciso que o concello de Ourense lle pida ao cabildo da catedral permiso. Unha vez na catedral, fanlle un novenario imprecatorio da chuvia e despois que o cabildo remata de rezar as horas can?icas,rezan a salve en presencia da Virxe. 

Na parroquia de Santa Mar? de Oimbra, no val de Monterrei, sacan en procesi? ? Santa Ana desde a capela que est?perto do povo de Chas, at?a igrexa parroquial de Oimbra.Na vila de Celanova, levan en procesi? a Virxe da Encarnaci? at?o convento. En Ver? levan a Virxe desde o santuario dos Remedios at?a igrexa parroquial de Santa Mar?, ou at?a igrexa do castelo de Para que chova tam? se acode a Santa Xusta da Carballeira. Levan a imaxe en procesi? at?unha roca que ten un burato con auga e al?collen botellas dela e lavan aimaxe con ela, ped?dolle a chuvia.


3.3. Crenzas relacionadas coa petici? do tempo soleado.

Levan ao santo en procesi? at?a pedra do sol e p?eno mirando ao acemento do sol. Fan rogativas e procesi?s con determinados santos.

 

4. Crenzas relacionadas cos labores do campo.

A xente da nosa terra tam? fai m?tiples ritos relacionados coa sementeira, cos enxertos, co corte da le?, coas aradas e co estercado das fincas e das plantas.


4.1. Crenzas relacionadas coas sementeiras.

P?sase que ?mellor sementar en l? vella ou cuarto menguante para que os froitos nazan mellor. Antes das sementeiras levan a bendicir ? ermitas e capelas os graos de trigo, millo e centeo que van empregar e p?anos pola ef?ie do santo. Din que non se pode cabar a horta con l? nova. Se se sementa en l? nova as plantas non ter? m?s que ramas. Din que ?menester sementar en l? vella ou en cuarto menguante, dado que nesta l? nacen mellor as sementes. Os allos sementados en l? nova ou en cuarto crecente botan poucos dentes. Todo canto medra debaixo da terra hai que sementalo en l? vella. As patacas sementadas en l? nova non botan m?s que rama. A vi? podada en l? nova carga en rama e non en froito. Sementar e plantar ten que se facer sempre en l? vella.

4.2. Crenzas relacionadas cos enxertos, coa corta de le? e coa poda. 

Os enxertos t?ense que facer en l? nova ou en cuarto crecente.A poder ser o primeiro d? de l? nova. O enxerto tardar?tantos anos en dar froito como d?s de l? te?n pasado.Para enxertar, a mellor semana ?a do San Xos? Quizais sexa por aquelo de que ao santo, sendo vello floreceulle a vara que figura nas s?s efixies. A madeira hai que cortala en l? vella ou en cuarto menguante ou tam? ao decrecer a l? para que non se pique e para que a carcoma non act? de presa. A madeira cortada en l? nova ou en cuarto crecente ?de menor duraci?.

4.3. Crenzas relacionadas co influxo da l?.

A xente do campo sost? que hai d?s clases de l?s. A l? mala ou nova ou cuarto crecente e a l? boa ou vella ou cuarto menguante. Chaman l? boa ao cuarto menguante ou ?l? vella ou chea. Esta l? din que ?boa para todos os labores: para capar machos, para cortar le?, para matar os porcos, para cortar o pelo e tam? para parir as femias. Por elo soste?n que ningunha femia d?a luz sen cuartear a l?. Din que se matan o porco en l? menguante medra a carne no pote. Tam? din que os machos capados en l? nova v?vense cabriteiros, que se se corta o pelo saen moitas canas, que se se mata o porco a carne ?chese de bichos, que os bois capados tr?anse m?s desexosos de femias e de aqu?o dito “parece que andan sa?os”.

4.4. Crenzas relacionadas cos d?s da semana.

Os paisanos pensan que hai d?s faustos, que traen boa sorte e infaustos, que traen desgracias. Os proxectos que se comezan en trece e en martes non saen ben. Hai no povo un dito: “ En Martes non te cases nen te embarques, nen teu pan cozas nen teu fillo nen t? filla cases, nen da t? casa te apartes. En Venres non urdas tea, nen teu pelo cortes (do contrario sair? canas)”. Non sementes en d?s que levan “R”. 

Din que non hai S?ado sen sol e que todos os S?ados do ano son boa l?. As estrelas son orientadoras e boas mensaxeiras dos mari?iros. Tampouco pagan os diezmos do gando en Luns nen en Venres porque pensan que se o fan morren os animais que quedan na corte.

4.5. Crenzas relacionadas coas aradas e co abonado.

O esterco botado en l? crecente enche os campos de herba. Se se ara en l? crecente despois de chover enferma a terra por estar h?ida. Din que a terra h?ida hai que arala en l? menguante e a terra seca en crecente.4.6. Crenzas relacionadas coa poda. As cepas d?ense podar en l? menguante. Para podar, os nosos paisanos te?n en conta a l?. A vi? podada en l? nova carga en rama e non d?froitos. 



5. Crenzas relacionadas coa relixiosidade popular.

As xentes acoden aos santos para curar as doenzas, para alonxar tormentas e para que Deus lles protexa os froitos. 

5.1. Crenzas relacionadas coas peregrinaci?s e as romar?s.

Nas romar?s, peregrinos e romeiros, para purificarse das s?s faltas e dos seus pecados laban as mans nas fontes santas e beben destas augas. Para conseguir o pedido e para se libraren das enfermidades empregan reliquias, tocan e bican as pedras da ara ou a pedra do sepulcro que cobre ao santo. Bican o manto da Virxe, piden ao crego que lles bendiga os nenos, restregan a lingua polo pavimento da igrexa ou do santuario, abrazan a esfinxe do santo ou p?anlle o pano pola cara para pasalo despois pola s?. 

Outros pasan baixo as andas que serven de peana ao santo ou ?Virxe en forma de cruz, dan voltas de xeonllos ou descalzos de redor do santuario ou das andas que soste?n a imaxe bendita. Van descalzos ou de xeonllos a unha ermita con unha vela na man, depositan obxectos votivos nas ermitas, collen pedras e t?anas ou depos?anas no “humilladero”, simbolizando que deixan al?a enfermidade e que desfac?dose destas pedras tam? se desf? dos males, e se purifican pola penitencia. Botan pan no pil? dunha fonte e se flota ?que o santo am?ase propicio para atender as s?s s?licas, pero se vai ao fondo os devotos poden perder a esperanza de curar. 

 



Romar? no santuario da Virxe dos Remedios

Romar? no Santuario da Virxe dos Remedios, provincia de Ourense.

 

 

5.2. Crenzas que se empregan para alonxar as tormentas e os tronos. 

Para alonxar as tormentas tocan as camp?, pois hai o costume de que os demonios enc?nanse nas nubes da tormenta e ao ouvir as camp? collen medo e al?xanse e con eles as tormentas. 

Cando trona queiman loureiro bendito o d? de ramos, acenden candelas bendicidas o d? da Candelaria, abren as portas dos templos, dos santuarios, das ermitas e capelas, tocan tixolas, po?n os tr?edes cara o ceo, po?n os potes boca abaixo, e as palas de enfornar a modo de cruz. Po?n enriba da mesa da coci? un coitelo cravado, significando con elo que se o coitelo corta o pan tam? pode cortar as tormentas. Collen as basoiras de barrer o forno e p?enas enriba do tellado da casa significando que se a basoira limpa o lume do forno tam? limpa a nube que trae a tormenta. Po?n flores e herbas en portas e xanelas para que non entren as meigas nen o mal de ollo. Empregan a cruz de caravaca e medallas. Ta?n latas. Acoden ao noveiro, ao tonante, quen ten o poder de alonxar a nube, os l?tregos e os tronos e de facer que desapareza a tormenta ou que as nubes descarguen no monte, nos r?s ou na mar. 

A xente cre po?rsea salvo da tormenta espetando areas de sal na sen e po?ndo follas de coles enriba da cabeza, clamando ao ceo e aos santos dicindo: "Santa B?bara bendita que en el cielo est? escrita, tente, trono, tente en t?que Dios manda m? que t?quot;.

Tam? tocan a trono desde o campanario da igrexa, dado que hai unha pr?tica autorizada polos s?odos das di?eses galegas que di que “cando os curas vexan o tempo revolto ou de tormenta de auga, de pedra ou de aire, fagan ta?r as camp? e vestidos con sobrepellices, roquetas e estolas canten na igrexa e recen con devoci? as cousas que manda o Manual Romano e outras cousas que a igrexa ten para esto aprobadas. Se abren o sagrario non saquen o Sant?imo”. 

Os manuais aprobados pola Igrexa dinnos como conxurar endemoniados, como bendicir as primeiras pedras das igrexas e como bendicir as fontes. Esto indica que a igrexa oficial tam? participa desta mentalidade. Rezan o rosario e rem?ano cunha retahila de oraci?s m?s longas que o mesmo rosario, ped?dolle ?Virxe que os libere dos males que os acosan. Ofrecen misas a animais, litros e cuartillos de aceite aos santos m?s milagreiros, sempre cunha finalidade utilitaria e pr?tica.

 


6. Crenzas relacionadas coa morte e cos difuntos.


6.1. Crenzas relacionadas cos sinais de morte.

Din que son sinais de morte o canto do moucho, os ru?os extranos, as luci?s que se ven pola noite, conversaci?s que Cruceiro nunha fonte se ouven sen ver a naide, o canto da curuxa, o canto do corvo, as pitas que cantan como o galo, os cas que oubean como os lobos, ru?os de cadeas arrastradas, portas e xanelas que se pechan ou abren soas e de golpe, medos que se meten nos corpos, forzas extranas que nos suxeitan por detr?... Din tam? que cando vai morrer unha persoa as velas dun enterro que se celebre na parroquia non alumean como sempre e rematan por se apagar.  Cando a vela que se apaga ?a da esquerda din que o pr?imo en morrer ser?home e se a vela ? a da direita muller. 

Din que cando coinciden as camp? de d?s parroquias en dar as doce campanadas ? sinal de morte na parroquia ?que pertenza a camp?que tarde m?s en dar a ?tima badalada. Hai a crenza de que aos velatorios non se pode levar nenos pequenos, nen deben ir tampouco as mulleres pre?das para que non lles entren os aires de morto. P?sase que o morto despide aires malos que se meten nos corpos dos vivos e por iso, xunto ao cad?er, non se deben levar meni?s para que non lle entre os citados aires. Ao empanar ao morto tap?anlle t?olos orificios para que non boten aires malos cara os vivos.



6.2. Crenzas relacionadas cos difuntos.

Cando morre un membro dunha familia af?anlle a barba e g?danlla para facer maleficios relacionados coa esterilidade e co demo, dado que este vai asociado aos cemiterios, aos areais, ? praias, aos desertos e aos montes pelados.?hora da morte dunha persoa laban o corpo do defunto pensando que as?lib?ano dos pecados. 

Cando un cad?er est?de corpo presente acoden de noite para velalo. Na casa do morto, homes e mulleres acompa?n aos familiares e fan m?tiples ritos. Nestas noites com?ense todo tipo de pecados. Unha vez enterrado,os veci?s acoden ? casa do defunto para facer un xantar ritual, com?dolle todo o que te?n. Nas comitivas f?ebres, os prantos son practicados por pla?deiras. 

A categor? social e econ?ica do defunto determina o n?ero de cregos e pla?deiras que acoden ao enterro. Nos mortuorios e nos d?s de defuntos com?n, beb?n e pu?n dentroda igrexa, por riba dos altares, pratos e xarras. 



6.3. Crenzas relacionadas coa Santa Compa?. 

Nas nosas aldeas hai a crenza de que todas as noites unha procesi? de ?imas en pena, con luces acesas nas s?s mans, vestidas de branco e en d?s filas saen do templo parroquial e van at?outra parroquia, templo ou at?nha capela ou ermita para despois regresaren. Unhas veces van sen facer ru?o e outras tocando campanillas, cantando salmos, responsos e oraci?s. Quen tope con esta procesi? de ?imas en pena ten que facer un c?culo no chan e meterse dentro, ou botar man dunha rama de olivo bendita o d? de ramos. Do contrario quedar?obrigado a levantarse da cama todas as noites e levar a cruz na procesi? at?que morra.

 

Representaci? da Santa Compa?

A Santa Compa?, peregrinaci? nocturna de ?imas


6.4. Crenzas relacionadas coa aparici? dos mortos.

Din que os defuntos despois de mortos p?ense aparecer aos vivos para lles pedir axuda. Apar?ense en forma de bolboretas, de abellas ou de pombas. Hai a crenza de que na Noite Boa ve?n as almas dos que morreron na casa e por iso, deixan sen recoller a mesa, para que as ?imas dos mortos coman e descansen.



7. Outras crenzas.

 

7.1. Crenzas relacionadas coas vacas que deixan de dar leite ou que o dan mesturado con sangue.

Cando unha vaca non d?leite ou b?ao mesturado con sangue botan unhas gotas de leitena pedra de asar a bica ou sobre a chapa quente da coci? de ferro e para munxir a vaca queiman incenso, po?ndo o cacharro ardendo baixo os tetos.

7.2. Crenzas relacionadas co futuro.

Romeiros e pelegr?s nos santuarios piden a Deus e aos santos que lles revelen as cousas futuras, incluso aquelas que non dependen da s? vontade. Piden que lles comuniquen se as s?s petici?s ser? atendidas ou non.

7.3. Crenzas relacionadas coa fin do mundo.

Consid?ase que os cometas son anuncio ou presaxios da fin do mundo. Din que traen ru?as, que son castigos de Deus, s?toma de desordes e de todo tipo de calamidades. 

7.4. Crenzas relacionadas coa limpeza da casa.

Ao barrer a coci? pensan que non se pode botar o lixo para o cami?, pois con ela vai a sorte e as almas dos defuntos que se sentir? ofendidos e provocar? males na casa e na familia. Din que barrer a casa de noite ?barrer a sorte da familia.

 



Muller romeira cumprindo unha promesa  

Muller romeira facendo o cami? de xeonllos cumprindo unha promesa. 

Fonte: Gran Enciclopedia Gallega. 

 

 

7.5. Crenzas para pedir que o a no sexa abundante.

P?sase que o d? da Candelaria, ao quitar a Virxe en procesi?, se a vela que leva a efixie da Virxe acesa na man volve acesa ?igrexa ?sinal e anuncio dun ano abundantee pr?pero, pero se se apaga non hai que agardar m?s que malas colleitas, desgracias e miserias.

7.6. Crenzas relacionadas cos ci?es.

Para saber se os ci?es est? xustificados depositan na auga dunha fonte tres anaqui?s de pan; o primeiro representa ?mesma persoa, o segundo a persoa da que se te?n ci?es e o terceiro o santo. Se o ?timo anaco depositado se achega aos outros dous as sospeitas non son fundadas pero se se alonxa os ci?es te?n algunha raz?.


7.7. Crenzas para adivi?r as cousas futuras.

Para adivi?r as cousas futuras cortan flores ou desfollan unha rosa po?ndo nas s?s verbas e nos seus sinos as forzas debidas ao ?ico Deus de quen todo nos ven.

7.8. Crenzas relacionadas coa conservaci? do pan e do vi?.

As nosas xentes fan ritos relacionados coa fertilidade consistente en facer cruces sobre a masa do primeiro pan novo que cocen e tam? fan cruces acima da artesa onde po?n o pan cocido crendo qu as?se multiplica e non se estraga a masa. Para que non se derrame o vi? fan cruces sobre a barra da cuba.

7.9. Crenzas relacionadas co crisma e coas aras.

Para facer maleficios empregan indebidamente o crisma e a pedra da ara. Os bispos qu?xanse de que hai moitos que fan uso do santo crisma e da pedra da ara e hai tam? quen rompe as aras para facer maleficios con temeridade sacr?iga. Rouban nos templos o crisma e empregan os pedazos da pedra da ara para facer maleficios.

7.10. Crenzas relacionadas coa infelidade matrimonial.

Moitos maridos puco temerosos de Deus, tendo sospeitas de que as s?s mulleres ou os seus amigos lles fan maleficio andando con outros ou parindo de outros, para asegurar a aternidade das criaturas que elas paren, os maridos l?anas ? igrexas e obr?anas a facer xuramento sobre o Santo Sacramento e outras veces fanlles mollar as mans e metelas en fari? dicindo que se esta se pega ?certo que a muller fixo maleficio.