Habitat Grup Baix Emporda

Galicia espallada

Unha recolleita da cultura galega

Literatura, historia, arte, música, gastronomía, galeguismo, tradicións, lendas, costumes, emigración

Á memoria de Manuela Viaño (1929-2013)

O culto ós astros nas crenzas galegas

O culto dos astros, en especial, do sol e da lúa, estivo antigamente moi arraigado en Galicia, e aínda o segue estando entre xente aldeá, segundo revelan fragmentos de romances populares que se conservan, e nalgúns dos que hai visibles reminiscencias pagás e supersticiosas. 

O CULTO Á AURORA

Entre os montañeses de Cervantes, na provincia de Lugo, había moitas reminiscencias claras do culto á aurora. Logo de muxi-las vacas, a montañesa ofrecía as primicias do líquido á deusa que abría as portas do día, poñendo unha cunca de leite na fiestra que miraba cara Oriente; e cando unha desgracia sucedía a unha familia daquela comarca, non só pedían protección á aurora, con palabras e fórmulas descoñecidas, senón que tamén presentaban unha torta da primeira cocida ó luceiro da mañá. 

O CULTO ÁS ESTRELAS

estrelasAs supersticións galegas daban por certo que a abundancia ou baile de estrelas errantes sempre foi sinal de mal agoiro; que cando se mudaban dun lado a outro e levaban un ronsel luminoso e encarnado sinalaban a proximidade dunha guerra; e que a dirección das estrelas fuxidías denotaba a marcha que ía te-lo tempo o día seguinte. 

Tamén había a común preocupación de que mirando unha estrela de noite e tocando cun dedo o cute, aparecería necesariamente unha verruga na parte do corpo que se toque, sempre que se dixese mirando alternativamente: "estreliña alí; verruguiña aquí". 

Estrela escura: luceiro da tarde ou do solpor, nome que daban a Fisterra, tan vencellado ás lembranzas mitolóxicas da antigüidade. Chamábana así, porque recibía as almas dos que expiraban e porque brillaba en occidente encol das augas onde acababa o mundo, e onde as barcas que abandonaban as orelas xamais tornaban á ribeira. 

Estrela panadeira: así chamaban ó planeta Venus que, segundo a popular crenza, era o que repartía a abundancia do pan, de onde lle viña en Galicia o seu dobre nome, pois tamén lle chamaban estreliña da fartura. 
Se aparecía cara a Castela, había nesa rexión a abundancia; e se o facía cara a Galicia sería a nosa terra galega a favorecida. Nalgunhas comarcas luguesas, sempre que amasaban o pan, ofrecíanlle unha bola, que cocían no forno, deixándoa logo á noite na fiestra que miraba a oriente. 

Estreliña do luceiro: luceiro da alba, estrela matutina, á que os vellos mariñeiros galegos facían ás veces partícipe dos seus gaños, porque crían que vixiaba polas súas vidas azarosas nas sombras da noite. 

Hai unha copla popular que di:

Estreliña do luceiro,
a da moita claridade,
vaise o día, vaise a noite,
vaise a baril mocidade.



O CULTO Á LÚA

Para o pobo galego a lúa semellaba ser unha deidade maléfica e, por veces, benfeitora. Influía no carácter e nos destinos. Por iso os campesiños din que "ten lúa" ou "está de lúa" quen amosa propensión a algo que non é normal nin corrente; polo mesmo motivo non se expón un porco aberto á lúa porque se aluaría o touciño; por iso evitan coloca-las patacas en lugares que dea a lúa, porque se volverían verdosas por fóra; nalgunhas comarcas vinícolas non se podan as viñas en xaneiro, polo temor a que a lúa dese mes, chamada lúa morta, as deixe aterecidas.

astroPola contra, a mesma lúa de xaneiro é boa para mata-los porcos; o seu crecente para salgalos, se se quere que medre a carne no pote; e o minguante para afumalos ou curalos, se se desexa que non críe vermes. A lúa de marzo considérase inmellorable para poda-las árbores, referíndose para iso o minguante, no cal se podan os castiñeiros, mentres que noutras comarcas se emprega o crecente para poda-los carballos. O cuarto crecente da lúa de agosto é axeitado para que aproveiten os baños ó doente. As mulleres elixen o crecente para corta-lo cabelo porque este acada máis vigor e medro. E nos portos de mar existe a crenza de que os que están para morrer falecen xeralmente ó subi-la marea. 

Os eclipses de lúa, do mesmo xeito cós do sol, posúen un misterioso poder para os paisanos, resto quizais de remotas preocupacións ou de vellos cultos. Nas cantigas populares a lúa caracterízase como triste, silandeira e vencida polo astro diúrno; a súa condición de compañeira da noite vai vencellada a diversos actos da vida agrícola e doméstica.

Mónica Beatriz Suárez Groba

Bibliografía consultada: "breviario enciclopédico", Eladio Rodríguez Gónzalez

 

VER MÁIS TEMAS DA NOSA CULTURA: ENTRA AQUÍ