Reparación inversores tensión energia solar Valencia

Galicia espallada

Unha recolleita da cultura galega

Literatura, historia, arte, música, gastronomía, galeguismo, tradicións, lendas, costumes, emigración

?memoria de Manuela Via? (1929-2013)

Cancións de avoa


 

Limiar, por Anxo Porto Ucha

Na literatura popular de tradici? oral tiveron a s? orixe alg?s dos grandes libros da historia da humanidade. Tal ?o caso, por exemplo, dos libros m?s importantes da Biblia. Grandes narradores da literatura culta escrita en lingua galega, como foron Alvaro Cunqueiro ou ?xel Fole, aprenderon da t?nica do conto popular trazos valiosos da s? arte narrativa. Nas mellores pezas de literatura galega de tradici? oral ?hanse algunhas das notas m?s apreci?eis na literatura culta moderna.

Con estas palabras comeza a Introduci?, de Xes? Portas Ferro, ?Literatura de Tradici? Oral, unha simp?ica, pero non menos importante recolleita que os alumnos e alumnas do Colexio P?lico FROEBEL de Pontevedra sacaron ?luz en xu? de 1995. Ins?tese naquel florilex? no valor de experiencia enriquecedora das mostras de tradici? popular contadas polos m?s vellos, que a?da te?n memoria do pasado; de recuperar a comunicaci? entre d?s xeraci?s, pais-fillos ou av?-netos, nun tempo en que a presa e a TV non deixan tempo para falar.

O traballo de compilaci? que hoxe presentamos aqu?correu a cargo dos irm?s Patricia e Iv? Vidal Regueira. Eles foron os encargados de recoller da s? avoa Albina uns textos de tem?ica variada, cunha base musical, a xeito de canci?s. A maior parte da recolleita correspondeulle a Patricia. Seu irm? Iv? botoulle unha man tam?, traslad?doos ao ordenador.

Neste fermoso ramallete, que os xoves irm?s Vidal Regueira ganduxaron con moito amor e paciencia da experiencia acumulada da s? avoa paterna, hai iron?, enxe? e humor. Pero hai tam? af? de visibilidade feminina. Os que tivemos a honra de co?cer a Albina Groba Pexegueiro, sabemos de que estamos a falar. Neste legado musical hai dende coplas navarras (a n?ero 1) e bercianas (a 4), reinterpretadas por varias xeneraci?s e adaptadas ao noso contexto, ata versi?s do famoso e trist?imo Romance del esposo (43) ou da popular habaneira Rosina del verde palmar (51).

E sabido que Segundo Vidal Rey, seu home, destacou na dimensi? social, colaborando a mi?o, na electrificaci? da zona da Groba a mediados dos anos 50, nos enterros daquel tempo, nos que sempre se agradec? a proximidade dun veci?, ou mesmo no eido musical. O mestre Roxelio Groba rec?danos constantemente ?s s?s publicaci?s autobiogr?icas como Segundo Vidal, e mais seu t? Eduardo Groba, estiveron na base da formaci? musical inicial do ilustre gulans?, especialmente nos estudos de solfexo. As?consta en Rogelio Groba, Meditaci?s en branco e negro, da man de Manrique Fern?dez (1999). Pero Albina non deixou de ter sempre un selo de querencia e un cami? propio nun tempo dominado por unha ideolox? na que a muller permanec? na sombra. Tiveron catro fillos: Gabino, Carmen, Flora e Alberto, o pai dos nosos compiladores, que casou con Nieves Regueira, de Ribadetea.

Albina procede dun apelido con moita tradici? en Gul?s, os Groba. Seu pai, Manuel Groba Groba era irm? da mi? avoa paterna, Filomena. Ti?n outro irm?, Antonio, que emigrou a Bos Aires. Como xa sinalamos en "Jos?Mar? Groba y Rodr?uez (O crego "Gregoria")", no libri? editado con motivo das Festas na honra ?Virxe da Sa?e (2010), a saga dos Groba estivo dende sempre moi vinculada ?Igrexa, en Gul?s. Un antepasado seu, o Crego Gregoria, da Costa de Sequeiros, que finou hai agora cento dez anos, era t? bisav?de Albina, a trav? do seu av?Francisco Groba, "Francisqui?", que viv? no Casal. S? nai, Angelina Pexegueiro, proced? de Angoares e familiares na Louri?.

Os netos de Albina Patricia e Iv? encarg?onse dun traballo en aparencia sinxelo, pero que non o ?tanto: o tr?sito de cultura oral ?escrita, da palabra aos signos gr?icos, un verdadeiro exercicio de aprendizaxe ling?stica sobre contidos vinculados tam? ao musical, que, estamos seguros, os acompa?r?durante toda a vida, evocando a figura e o record?da avoa.

Nos mesmos lles fixemos fincap?moitas veces na importancia de gravar tam? as canci?s, coa posibilidade de incorporar posteriormente un sinxelo CD ao texto escrito. A Albina fac?lle moita ilusi? e cantou para n? en m?s dunha ocasi? nas visitas puntu?s ao lugar da Pena, en compa?a de Alberto. Tina unha voz ben timbrada, non exenta dunha boa afinaci?. Non pod? ser doutro xeito. Nunha parroquia como Gul?s, a educaci? do o?o e a tradici? instrumental son alg?s dos nosos m?s importantes sinais de identidade. O da gravaci?, lament?elmente non puido ser, por imperativos da existencia humana. Albina deixounos. Foi unha m?oa, priv?donos dun bo testemu? para o futuro.

Non quixera rematar este modesto limiar sen referirme a outra laud?el dimensi? da nosa protagonista. Albina t?alle unha profunda devoci? a San Cibr?, cuxo culto se celebra todos os anos en Gul?s, d?s veces ao ano, no derradeiro domingo de maio e o 16 de setembro (? veces hoxe trasl?ase ao domingo m?s pr?imo). Na tradici?, sub?se tam? a San Cibr?, que conta coa s? ermida no alto do monte do mesmo nome, en tempo de rogativas. P?ese subir ao monte seguindo distintos roteiros. Adem?s do "camino do Santo", un deles arranca dende a Igrexa parroquial, polos lugares de Santa Baia (onde hai outra c?ela), Penadouro (cos restos do seu antigo pazo), Barronda e o impresionante penedo rachado polas forzas da natureza. Na encrucillada co roteiro que v? dende o Confurco, pasando polos mu?os de Couso e deixando ?dereita os restos do Castelo de Mirabel, topamos cos restos da ermida de San Marti?, que hoxe nos sorprende coa riqueza hist?ica do seu importante pasado, no que se produciron incluso enterramentos. De acordo coa informaci? que nos ofreceron os arque?ogos encargados da exploraci? do xacemento, conta cunha antig?dade de m?s de mil anos. Estamos no conxunto do "Gul?s feiticeiro", moi presente na composici? do reco?cido e benquerido mestre Roxelio Groba.

Patricia e Iv? levaron a cabo este traballo con moita ilusi?. No texto que nos pasaron para a s? revisi?, ag? algunhas cuesti?s ortogr?icas, procuramos non desvirt?lo nos xiros ling?sticos, intentando conservar as formas l?icas e morfosint?ticas transmitidas pola avoa. Nese labor, quero destacar a colaboraci? da profesora Raquel V?quez Ramil, que nos brindou a s? desinteresada axuda e entendeu de alto valor educativo este exercicio interxeracional.

Con este traballo que elaboraron Patricia e Iv?, sum?onos ? publicaci?s que van aparecendo na nosa parroquia. Unha das ?timas, o libro de Ar?tides Carrera, Descubrindo Gul?s. Rutas de sendeirismo para co?cer Gul?s (2012). Animamos a outros xoves valores, que os hai na parroquia e moi bos, a sumarse a esta iniciativa.

Non nos resta, pois, m?s que felicitar a Iv? e a Patricia por este agarimoso traballo. Noraboa, amigos.

Anxo Seraf? Porto Ucha
Mestre
Profesor da USC
Especialista en Historia da Escola en Galiza