Reparación inversores tensión energia solar Valencia

Galicia espallada

Unha recolleita da cultura galega

Literatura, historia, arte, música, gastronomía, galeguismo, tradicións, lendas, costumes, emigración

?memoria de Manuela Via? (1929-2013)

O BERCE DE COL?

Por Alberto Est?ez Pi?

 

Publicado no xornal A Peneira, de Ponteareas, en dous cap?ulos en decembro de 1994 e xaneiro de 1995

I.- UN MISTERIO OCULTO ENTRE SOMBRAS

"A materia est?esgotada, o problema resolto e non debe discutirse m?s este asunto". Con estas palabras, as?m?s ou menos, finalizaron alg?s autores no pasado s?ulo as s?s diferentes teses Cristobal Col? sobre o discutido berce de Crist?al Col?. Creo, polo contrario, que nunca finalizar?a discusi?, na que prevalecer? sempre opini?s contradictorias e, en moitos casos, dificultada a s? admisi? pola s? mesma falta de consistencia.

A afirmaci? de ser materia esgotada, coa que comeza este traballo mant?aa hai agora cen anos Francisco R. Uhag? na s? obra La patria de Col?, segundo los documentos das ordes militares. A investigaci? deste autor foi o resultado do estudio das xenealox?s correspondentes, sobre o c?ice do ?dice dos cabaleiros que vestiran o h?ito de Santiago. Neste caso, R. de Uhag? atopou a de Diego Col?, neto do inmortal navegante, co proceso que se lle abriu para a s? toma do h?ito. Deste documento o investigador trasl?anos ?p?da letra tres declaraci?s. A primeira, a de Pedro de Arana, que unicamente afirma o? dicir que Col? era xenov?, pero que non sabe de onde era natural. A segunda, m?s expl?ita, ?a de Rodrigo Barrena coa mesma afirmaci?, pero tam? so por o? dicir que Col? era do se?r? de X?ova, da pequena localidade de Soana. Por ?timo, a terceira, a de Diego M?dez, compa?iro de navegaci? do Almirante, que ?a que poder ter m?s importancia, na que di que Col? era natural da referida Soana, vila achegada a X?ova.

Claro que estas afirmaci?s non te?n m?s fiabilidade que o creto que poidamos dar ? referidas declaraci?s, tendo a mesma posibilidade de credibilidade que outros testemu?s, tam? procedentes de amigos e compa?iros de Col?, que tampouco aclaran moito, e as?o reco?ce no seus escritos o propio fillo do Almirante, Fernando.

Pero ?como pode darse m?s fiabilidade ? palabras antes mencionadas que ? do mesmo Col?, cando di de maneira terminante: "Sendo eu nacido en X?ova, vin a servir aqu?en Castela... de X?ova, nobre cidade e poderosa por mar...  dela sa? e nela nac?"?

X?ova insistiu reclamando o privilexio de ser berce de Col?. Non conseguiron nunca sinalar con precisi? a casa onde naceu, pero o Municipio comprou no ano 1887 pola cantidade de 31.500 pesetas (?cambio desta data), unha casa na que se supuxo que o Almirante pasara a s? infancia e xuventude, cando o seu pai era tecedor de panos.

 Por outra parte, no pequeno pobo de pescadores Cogoleto ou Cugureo, existiu no pasado s?ulo unha humilde casi?. Sobre a s? porta luc? o escudo de armas do primeiro Vicerrei e ?seu p?dic?: "?Estranxeiro, detente! Aqu?viu Col? a luz por vez primeira. Omaior var? do orbe viviu na estreitez desta casa. "

Non pasarei sen sinalar que a maior parte dos historiadores mante?n ser a referida Soana a patria de Col?, ? que se un?, coa s? tese de hai agora cen anos, o citado R. Uhag?. Soana alegar? como principal argumento o dar Col? o nome de Soana a unha das illas descubertas, o que quer? supor fixo en recordo do seu lugar de nacemento.

Non sorprende que tam? nesta localidade se atopase unha casa que no lintel dic?: "longos anos meditando a s? atrevida concepci? nesta casa xa de antes posu?a por Domingo Colombo, habitou o inmortal descubridor da Am?ica que no medio dos grandes perigos da s? gloriosa empresa en recordo da patria deu o nome de Soana a unha illa do Atl?tico".

Naturalmente, non pode quedar esquecido que outras moitas poboaci?s, fund?dose en menores ou peores datos, reclaman a mesma gloria, avalando a s? tese por historias ou investigadores, non faltando quen sostivera que Crist?al Col? fose grego, ingl?, portugu? e sobre todo galego-xudeu.

Falaba o dialecto xenov?, pero os seus escritos foron sempre en castel?-portugu?, o que quere dicir algo. Retornando ?que ?, ?necesario non pasar por alto a referencia da cidade de Calv?C?cega, para a que hai agora cen anos reclamouse tam? o referido honor.

Esta tese foi seguramente apoiada nos primeiros cap?ulos da Historia de Crist?al Col? escrita polo seu fillo natural, Fernando, onde este fala da patria, do orixe e do nome do berce do seu pai. Pero todo o deixa en tebras e misterio, carabelas parecendo algunha vez querer descubrila e posibilitando ?final que unicamente se deduza que o seu pai non foi nacido en X?ova. Si. Remata sen declarar onde naceu cando di que uns o fan nacido en Nervi, outros en Cugureo, outros en Buggiasco (todas localidades achegadas a X?ova) outros din Soana e outros moitos xenov?. D?xase unha vez m?s entre nubes a orixe e a patria de Col?, como se nada soubera diso ou como si, sab?doo, lle interesase contribu? a mante-lo misterio.

Lembrarei que se cumpre agora un s?ulo das solemnes e brillantes festas que celebrou a localidade de Calv?para conmemorar o cuarto centenario, sendo continuaci? das que se celebraran no ano 1886 co motivo da colocaci? dunha l?ida que di: " Iie est ne 1441 Christophe Colome -inmortalis?par le d?ouverte de Noveau-Monde-, alors que Calv??ait sous la domination G?oise,- morta ?Valladolid le 20 mai 1506"  (**).

Se esta l?ida estivera protexida pola raz?, resulta que Espa? por un lado e Francia polo outro poder?n reclamar ata certo punto, so seu, a Crist?al Col?. Espa? pode facelo con m?s motivo a?da polos dereitos de posesi? que ent? ti?n en C?cega os Estados aragoneses, xa que al?ondeaba a bandeira das roxas barras, cando debeu ocorrer o nacemento do Almirante. Neste punto, o capel? Mart? Casanova ?quen tal vez m?s fixo e con m?s empe? traballou en favor desta tese, recollendo datos e documentos, solicitando o patrocinio e o concurso de t?olos cidad?s, dende a cabeza da Igrexa ata o m?s humilde.

Deste empe? en investigar, sumado ?constancia, dirix?dose a periodistas, literatos, historiadores, ministros, embaixadores e Xefes de Estado, removendo, en fin, ceo e terra para conseguir un s?grito: ?Col? naci?en Calv?

 A Revista de Par? e a Enciclopedia del siglo XIX- en Francia as?como outros moitos xornais da ?oca, aceptaron sen vacilar esta opini?. Naturalmente, en Espa? alg?s xornais sostiveron esta idea, sendo partidarios dela o Suplemento de Barcelona e o Diario de C?iz.

Pero ?un aragon?, senador do reino, Lu? Franco y L?ez, bar? de Mora, quen primeiro admite as conclusi?s do capel? Casanova e as da a co?cer, a?da que no 1886 dirixiu na Real Academia da Historia co titulo de Crist?al Col? espa?l, nacido en territorio pertencente ?reino de Arag? e que por acordo da Academia, publicouse no bolet? de outubro do citado ano.

?necesario finalizar lembrando a existencia duna poes? latina que moitos atrib?n ?propio Col?. Est?escrita de maneira parecida ? c?ebres Heroidas de Ovidio. Tit?ase Crist?al Col? a C?cega. Versificada as? : "?Oh C?cega! Teu so nome non ?Corisca xa que, div?doa, atopase nel, Cor e Sica, coraz? e pu?l. "?Oh C?cega! Por verme ti nacer ?polo que X?ova, a mi? fera madrasta, orixe dos meus males, foi para min un pu?l. ?Oh, ribeiras de Cess?! ?Oh, Calv? a mi? ?ica delicia! Como me entristece o teu recordo en medio das mi?s amarguras".

Cristobal Col? A composici? prosegue explicando como pasou a Lisboa, onde ser? rexeitado, o mesmo que en X?ova:  "?De que me serviu -exclama- o irme a provocar os anoxos e furias do oc?no, expo?ndome a ser devorado polos seus monstros? ?De que o recibir en Barcelona o t?ulo de Vicerrei e o de Gran Almirante da Hespania? ". A poes? finaliza con estes versos: "?Oh, C?cega, se op? teu coraz? e teu pu?l ? nosos tiranos, serei vingado!"

Si. O berce de Crist?al Col?, ?preto despois de seis s?ulos un misterio, algo que parece m?ico e profundo, oculto entre sombras.

II.-  DOUS TUDENSES PAIS DA TESE "COL? GALEGO"

Ningu? pode negar os centos de nomes dados polo gran mari? nas novas terras, accidentes xeogr?icos da costa galega, praias, enseadas, r?s, illotes, pequenos portos e un longo etc?era de circunstancias de recordos de nenez e xuventude do Almirante. Devoci?s, pensamentos e palabras do pobo das R?s Baixas, perpetuados por un longo glosario de top?imos... Col? pensaba en galego; algo que anoxaba a Fray Bartolom?de las Casas. Si; evidentemente, non exerc? dominio do castel? nin do portugu? e, afirmativamente, nada coincid? de italiano.
Mapa de Col?
San Salvador: 0 primeiro nome que imp? de maneira reiterada ?San Salvador. Illa de San Salvador, enseada de San Salvador e r? de San Salvador. A posibilidade que San Salvador de Poio corresponda a s? parroquia de nacemento, ser? raz? sobrada para esta circunstancia.  Repasando o calendario romano non se encontra ning? San Salvador e, f?a de Galicia, Estremadura e Biscaia (seguramente imposto este nome por galegos emigrantes,que foron substitu?os por moz?abes e xudeus), non existe ning? lugar, zona ou pobo con esta denominaci? e, de maneira particular para o caso, en Italia non hai ning? con este nome. ?Por que non lle puxo El Salvador?
Cando se dirixe ? Reis Cat?icos con caligraf? netamente espa?la e absolutamente distinta ?italiana da ?oca anunci?dolles que tomou indios para "deprender nosa fala ", reafirma que a s? era a dos Monarcas, ?dicir, o castel?.

A Espa?la, A Galega e Santiago: Lembrarei que despois de cumprir con Reis e co Infante perpetuando o nome da Isabela, A Fernandina e A Xoana, puxo ? seguintes descubertas A Espa?la, A Galega e Santiago. Outra vez se esquece da nomenclatura italiana por estes nomes de marcado honor espa?l e eminentemente galegos.?Por qu?non lle puxo os nomes italianos, de X?ova ou de calquera dos tantos que se disputan seu berce?
Acrecentarei que ?continuar o seu viaxe e descubrimentos, pon a outras terras nomes de varias cofrad?s de Pontevedra, como San Nicol?, Santa Catalina e San Xo? Bautista.

Col? acrecenta o seu lugar de nacemento: ?falar da r? de Baracoa de Cuba, a bautiza co nome de Porto Santo, quizais por ser esta ba? semellante ?enseada de Porto Santo, Santo, de Pontevedra, lugar ?que se atrib? o seu nacemento, reafirm?dose a?da m?s a tese cando tam? pon os nomes dos catro pobos da r? de Pontevedra, San Salvador, Porto Santo, Cabo de la Galera e Punta Lanzada.
Na rexi? oriental de Cuba o Almirante, outra vez recorda os nomes da costa sur de Pontevedra con Caio Moa, r? Moa e Serra da Moa. Si; ser? interminable a relaci? de nomes coincidentes nos accidentes xeogr?icos daquelas e estas costas galegas,que os nosos lectores poder? co?cer polas importantes obras en defensa de Colon Galego, como Don Crist?al Col?, s?dito de D?. Isabel de Castela e galego de naci?, de Jos?Ram? Font? e a de Alfonso Philippot Abeleda. A identidade de Crist?al Col?. Por outro lado, ?como dic?dose nacido en X?ova non escribiu nin unha soa palabra en italiano; e cando escrib? en lat? e non encontraba a palabra axeitada escrib? en galego-portugu?, ?dicir castrapo?

"A Galega": Constru?a en Arrabaldo da Moureira, en Pontevedra, A Galega, A Galega, rebautizada Santa Mar?, a manda Crist?al Col? e foi a Capitana, como logo haber? de selo La Ni?, perdida aquela en Hait?en decembro de 1492.

0 cabo de San Telmo: D?don Fernando: "Fue la ?tima tierra que se perdi?de vista el cabo de San Telmo... a veinte leguas hacia el noroeste".  Atop?onos as?o impor Colon ??timo cabo, o nome dun santo eminentemente mari?iro, patr? dos navegantes, conciliador de ventos e tempestades e santo patr? da cidade de Tui e a s? di?ese.  Os fogos de San Telmo, de orixe pag?na Idade Media, cristianizados e bautizados co nome do santo nacido en Fr?ista, ou tam? Corpo Santo, por consid?alos parte do seu corpo, e un culto nado en Galicia, co?cido por t?olos gremios de mareantes e perpetuado nos sete mares.

Finca da Puntada, Porto Santo,  Pontevedra, lugar que se lle atrib? ?nacemento de Col?D? Eliseo Alonso na s? obra Baixo Mi? e Costa Sur: "Por gracia desta fe mari?ira, Crist?al Col?, na s? segunda viaxe, cando maior era a furia dunha tormenta, viu o corpo de San Telmo rodeado de sete cirios acendidos no tope do mastro, co seu prodixio tranquilizouse a tempestade, salv?dose as carabelas".

Arribada en Baiona: Non ?de estra?r que os mari?iros da Pinta arribaran ?porto de Baiona o 10 de marzo de 1493 e mentres se reparaba, se desprazara a s? tripulaci? ?Catedral de Tui para agradecer ? santo mari?iro a protecci? recibida na perigosa traves?. Dela foran part?ipes moitos galegos, entre eles, os destacados pilotos mi?tos Crist?al Garc? Sarmiento e Sancho Ru? de Gama. Seguramente non lle far? falta a Pinta, ?pasar un temporal e traer a nave avariada, e permitiulle por rumbo ?costa que lle ser? ben co?cida, desexosos de abrazar as s?s familias e, sobre todo, para cumprir o desexo de Col?, que quizais quixo enviar a Pinta, capitaneada por Mart? Alonso Pinz? para dar co?cemento da feliz nova a s? terra m?s querida.

?Col? ou Colombo?: 0 primeiro Almirante e Vicerrei das Indias ??Col? ou Colombo? Certamente, en t?alas actas sacadas dos protocolos notariais de X?ova e Soana, para demostrar que a xenealox? de Col? e este son italianos, non se atopa o apelido Col?. Aparecen os co?cidos, Colombos e Columbos, pero non Col?.

Col? galego: 0 tudense Justo Eliseo foi o primeiro que pretenden demostrar a tese  "Col? galego". Justo Eliseo y Barros, importante escritor e investigador nacido en Tui o 14 de xu? de 1862 e falecido en Vigo sen case contar corenta anos, foi o primeiro que sobre os anos 1895-96 quixo demostrar que Galicia era terra do nacemento de Col?. Publica os razoamentos da s? tese Colon Galego, na revista madrile? Alrededor del Mundo, do ano 1895, reproducida despois nalg?s peri?icos galegos como o fixo El Independiente de Vigo.

0 tudense Casti?iro Antelo descubre o primeiro documento nos arquivos do Concello de Pontevedra, o saca ?luz, o Vista panor?ica de Tui tudense afincado en Pontevedra, Carmelo Casti?iro Antelo , secretario da Sociedade Arqueol?ica de Pontevedra, quen buscando obxectos que tivesen interese para o Museo da Sociedade que fundara co seu compa?iro Castro Sampedro e Folgar en 1894, viuse recompensado pola alegr? do gran achado. Despois, como ?co?cido, foron aparecendo outros documentos no que o apelido Col? aparece antes do ano 1405.

?facerse Garc? de la Riega cos documentos tivo a desgraciada idea de retocar alg?s, buscando que as reproducci?s fotogr?icas aparecesen con m?s claridade, a?da que sen alteralos o m?s m?imo, co cal non fixo outra cousa que inutil?alos d?dolles a posibilidade ? seus adversarios, Oviedo e Arque, S?rano e Sanz e outros que tam? lle atacaron de maneira desapiadada, cualific?doo de impostor, falsificador, co cal a s? tese sufriu un duro golpe.

?importante sinalar que na revista Colombina Iberoamericana La R?ida, de data xaneiro de 1925, firmando polo xurisconsulto asturiano Rafael Calzada, afirma facer unha longa  viaxe dende Arxentina, onde emigrara ?ca?a da Primeira Rep?lica, para chegar a Pontevedra, non s? di, para poder o? dos labios do propio se?r de la Riega as s?s afirmaci?s, sen? para ver polos seus propios ollos as testemu?s en que se fundaba, atop?dose, afirma, documentos a?da intactos sen ningunha clase de manipulaci?.

O doutor Rafael comezou en 1915 unha campa? pro "Col? Galego" dando conferencias en diferentes pa?es de Am?ica e defendendo a tese en congresos e publicando un libro en 1924 onde fai menci? da crenza de que dende os Reis Cat?icos vense falando de Colon como descubridor das Indias occidentais e non ? as? di. Pasaron cerca de dous s?ulos do Descubrimento, para que se falase de Colon como descubridor do Novo Mundo. Efectivamente o nome de Col? t?ose moi esquecido incrible e durante o s?ulo XVI a penas foi nomeado ou lembrado comezando a mencionarse no s?ulo XVII pola campa? do Cronista de Herrera e Tordesillas.

(**): " Nado en 1441 Crist?al Col? -inmortalizado polo descubremento do Novo Mundo-,  cando Calv?estaba baixo a dominaci? xenovesa; morto en Valladolid o 20 de maio de 1506"

* Artigo propiedade de A. Est?ez Pi? e publicado en A peneira, https://apeneira.com