Reparación inversores tensión energia solar Valencia

Galicia espallada

Unha recolleita da cultura galega

Literatura, historia, arte, música, gastronomía, galeguismo, tradicións, lendas, costumes, emigración

?memoria de Manuela Via? (1929-2013)

Unha baralla do S?ulo XVII

FONTE: CULTURAGALEGA.ORG

 

Este documento foi elaborado a partir dos orixinais conservados na Biblioteca do Instituto Teol?ico Compostelano, radicada no convento de San Marti? Pinario (Santiago de Compostela).

Unha "Biblia" do s?ulo XVII ?trasladada dende o Convento do Carme (Padr?, A Coru?) ata o OTC (Instituto Tecnol?ico Compostelano) para a s? catalogaci?.  Ent? os investigadores advertiron que as tapas eran m?s grosas co habitua, Daquela o cart? das tapas  dos libros fac?nse aproveitando outros libros ou documentos m?s antigos. Padr?, en A Coru?

 

 

As?foi que se produxo o achado deste naipes. Os pregos , a?da sen recotar, estana colcoados debaixo dos outros para facer m?s duras as tapas da Biblia.   

Conserv?ase a baralla case enteira, malia que pola humidade as cartas dos recantos, como ser as dos ouros, sufriron unha agresi? considerable.

 

T?NICAS DE GRAVADO

Os naioes foron feitos co antecedente da imprenta: a xilograf?. Foi o m?odo empregado para reproducir gravados ata o s?ulo XIX. Alg?s o siguen a usar na actualidade.

Cun buril o estampador realiza incisi?s sobre unha prancha de madeira que representar? o gravado. Logo sobre esta prancha se bota tinta e vaise colocando encima de cada un dos pregos.

 

OS RESULTADOS

Esta baralla atopada non foi rematada. Isto foi ?il para comprender o proceso de elaboraci? dun gravado a cor. Os naipes at?anse en distintos procesos de elaboraci?.

P?ese ver na seguinte imaxe tres etapas distintas. o "ouro" reproduce unha moeda da ?oca dos Reis Cat?icos, impreso directamente da plancha, unicamente coa imprimaci? da tinta. A segunda est?a medio facer, cuns modelos chamados "trepas" os fabricantes aplicaban as cores que definir?n o debuxo completo. E a terceora. xa rematada cunha suma de seis cores.

Detalles da baralla

Cun as na tapa

Son do s?ulo XVII e constit?n a baralla m?s antiga atopada en Galicia.
Os naipes foron feitos na comarca de Santiago por un desco?cido franc? chamado Jean Volay de Thiers. Hoxe ven por primeira vez a luz p?lica, agachados durante m?s de trescentos anos nas tapas dunha “Biblia”.

O achado produciuse durante unha actividade rutinaria nunha biblioteca con libros antigos. O director da Biblioteca de Estudios Teol?icos de Galicia, radicada no Instituto Teol?ico de Galicia (ITC), Leonardo Lemos, encargou ?bibliotecaria, Isabel Crespo, a restauraci? das tapas dunha Biblia do XVIII, que proced? do convento do Carme, en Padr?. A encadernadora, Barca Cereijo, devolveu o libro a biblioteca cun sorprendente achado que atopara nas s?s tapas, un conxunto de pranchas de naipes a?da sen recortar.

Roberto, lentes de Castelao e chaleco negro, estaba acostumado a descubrir finas capas de papel entre as tapas dos incunables e atados. Moveu lixeiramente os finos dedos de tamborileiro -unha das s?s afecci?s- e examinou o achado con Ana Porto, a s? compa?ira de investigaci? na biblioteca do ITC. Unha baralla de
naipes case completa, tal e como sa?a impresa dunha prancha xilogr?ica. As pranchas xilogr?icas son tallas de madeira en negativo que, montadas nunha estructura, permit?n a impresi? con tinta.    

 

Unha baralla case completa


Estaban sen recortar, algunhas das cartas pintadas s?a medias. O encadernador daquel libro, no XVIII, aproveitara posiblemente os materiais sobrantes e acantoados na s? imprenta ou no Convento do Carme. "O achado sorprendeunos", comenta Roberto, "Os naipes atopados non se separan para nada dunha tipolox?
baixomedieval ou renacentista. Ao estar a baralla case completa, d?he unha capacidade de an?ise que en Historia case nunca tes". Unha r?ida comprobaci? f?olles saber que os naipes m?s antigos atopados en Galicia ata o momento eran de primeiros do XIX. O erudito pontevedr? Xos?Filgueira Valverde atopara en realidade as pranchas xilogr?icas coas que se imprimiran e hoxe est? depositados no Museo de Pontevedra.

Pero o achado da Biblioteca do Seminario era anterior. Como un s?ulo antes. De mediados do s?ulo XVII, o que os converte nun dos obxectos hist?icos do xogo m?s antigos atopados no pa?. Os dous investigadores, Roberto e Ana, propux?onse comprobalo. Envi?onlle copia do material a Jos?Egu?, o director do Museo Fournier, en Vitoria; posiblemente, unha das principais autoridades en barallas hist?icas en Europa e xerente da principal colecci? de naipes do Estado. Egu? validoullo: "Non se co?ce moito a Iehan Bolai. O que si se sabe ?que
fabricou m?s barallas. Entre outras cousas, porque n? temos unha aqu?no museo, que foi atopada no pazo de Qui?nes de Le? en Valladolid".

Consultando cat?ogos, comezaron a ter claras algunhas cuesti?s. Por exemplo, a s? inspiraci?. Segundo Roberto Reigosa, "este ?un modelo procedente de Francia, posiblemente adaptado en Catalu? ou Valencia. Segue a tipolox? catalana, non a flamenca da ?oca", a?da que dunha gran calidade no seu trazo e na representaci? dos motivos, dos paos e das cabaler?s da baralla. Outras, sen embargo, cambiaron ?longo da elaboraci? desta reportaxe. Pens?ase que as cartas databan do s?ulo XV ou principios do XVI, polo estilo empregado. O autor,
Iehan Bolai, era un desco?cido completo. Primeiro pensouse que era xudeu. Logo o abano abr?se. O cambio na s? dataci? deuna Ignacio Cabano, editor do libro 

 

A chegada da imprenta a Galicia


35 anos despois da s? invenci? en Alema?, a primeira imprenta de tipos m?iles chegou a Galicia procedente de Castela. Os impresores da ?oca eran for?eos, viaxeiros ambulantes de estra?s apelidos e mesmo aventureiros, e o principal -ou case ?ico- cliente era a Igrexa. Os primeiros libros eran de uso moi frecuente: manuais e breviarios. Hoxe en d? seguen a quedar moitas inc?nitas sobre ese momento.

1455: Mainz, Alema?. Johan Gutenberg inventa a imprenta de tipos m?iles e publica o primeiro libro impreso da historia de Occidente: a Biblia. A unha velocidade de transmisi? inusual para a ?oca, t?olos reinos do continente
dispo?n en menos de 50 anos de algunha imprenta de tipos m?iles. En Galicia, o invento entra dende o Reino de Castela, no que comezan a funcionar pequenos obradoiros dende 1472, a cargo a s? maior parte de estranxeiros. Durante o s?ulo XV e XVI o oficio estar?dominado por for?eos que traballaban por encargo do clero da ?oca. Ourense, Monterrei e Mondo?do son os primeiros n?leos de producci?, ? que despois se engadir?n ?metade do XVI Santiago de Compostela, que ser? ata o s?ulo XIX a ?ica cidade de Galicia na que exist?n
imprentas.


Encargos que ve?n de f?a


Volvamos ?s?ulo XV. Dous burgaleses, Juan de Bobadilla e ?varo de Castro, chegan a Santiago de Compostela e entrev?tanse con membros do Cabido -a Asemblea que regulaba o arcebispado de Santiago-. Ch?anse a si mesmos "maestros en faser breviarios e escripturas de moldes" e convencen, despois dunha negociaci? econ?ica, ?Cabido para que lles encargue 120 Breviarios, pequenos libros de oraci?s. Logo o Cabido os redistribu? entre as parroquias do arcebispado. O caso ?que o goberno da catedral de Santiago colleulle gusto ?br> modernidade, porque en 1496 encargoulle a un alem?, Nicol? de Saxonia, residente en Lisboa, unha tiraxe de 1.000 exemplares: moitos m?s que algunhas tiraxes de libro galego de hoxe en d?. Cando os tipos se instalan en Galicia

Pero ?marxe dos encargos, o certo ?que cando menos dende 1494 no complexo militar e reL?ina recuperadasidencial que ?o Castelo de Monterrei, nos dominios do Conde de Lemos, Gonzalo de Z?iga, comeza unha actividade de impresi? bastante fren?ica para a ?oca. Primeiro, un protexido do Conde: Gonzalo Rodr?uez de la Pasera - asturiano, que colabora con outro impresor ambulante que se chama a Juan de Porras, e que chega ata Venecia cos seus negocios- e logo Juan Gherlinc, outro impresor ambulante que prov? de Barcelona e que se instala no castelo durante un tempo, cubrindo un amplo territorio e recibindo encargos, por exemplo, da catedral de Braga . De la Pasera edita en 1494 o Misal Auriense en colaboraci? con Juan de Porras. Naquela ?oca, a xente cham?alles "escrib?s de libros de molde".

Pero, a diferencia do que se cr? ata agora, non ?o primeiro libro editado
en Galicia. Os expertos sit?n como primeiro libro galego o Breviario Auriense, un enigm?ico exemplar gardado na biblioteca da catedral de Ourense que despertou o interese dos bibli?ilos pola dificultade da s? ubicaci?. Escoitemos a Odriozola -un coleccionista e investigador galego, coautor do libro "A imprenta en Galicia"- e un dos principais co?cedores no Estado do mundo dos incunables: "O Breviario ?realmente sensacional" -deixa anotado no texto que realizou para a Gran Enciclopedia Gallega- "e considero que supera en interese ? famoso Misal Auriense impreso en Monterrei, pola s? maior antig?dade, por tratarse dun exemplar ?ico e sobre todo, pola singularidade da s? tipograf?, que non logrei identificar con ningunha outra nin de Espa? nin de Europa". Ignacio Cabano, editor do libro "As orixes da imprenta en Galicia" d?tam? por v?ido o Breviario coma o primeiro libro impreso en Galicia. As datas: contra 1485-1490. O impresor, desco?cido.

 

De emigrantes e aventureiros

En Ourense, outro asturiano asentado na cidade edita e imprime libros: ? Rodrigo de Lavandeira, cun apelido que xa galeguizara en 1490. Lavandeira ?o editor do Manual Auriense, en 1510. Un Manual era un libro que conti? os ritos de administraci? dos sacramentos. Ti? contacto co resto do gremio de libreiros ambulantes co cal ten d?edas e mant? continuo contacto. Sen embargo, non ?o ?ico especialista da cidade: un tal "Mestre Ambrosio" tivo ?cargo, ata 1509, cando decide marchar para Santiago, os libros da catedral. Pouco se sabe del. Pero a nacente Universidade de Santiago hab? ser m?s beneficiosa para o seu negocio, e alg? investigador atrib? a isto a s? mudanza.Baralla do dous de ouros

Pero Ourense ?un dos lugares m?s interesantes polos aventureiros impresores que recalan na cidade. O m?s sorprendente ?Vasco D?z, un estreme? que deixa escrito no ?timo libro que imprim?, o Xard? da Alma Cristi? algo da s? vida: "En Extremadura, que ?a mi? patria, ch?anme Vasco D?z, e en Portugal e Galicia
nom?nme Frexenal, e nas Canarias o bacheler Tanco, e nos Reinos de Arag? e Catalu? o licenciado Casero, e en partes de Francia e Italia o Doutor do Estanco, e nas provincias de Sant Marco [de Venecia]o Mestre Claved? e nos reinos de Grecia Cleros tegnes. E non son m?s que un". Vasco D?z consegue do bispado de Ourense o encargo de facer as Constituci?s Sinodais -unha especie de actas das xuntanzas da di?ese-. E para iso p?hase na torre da Catedral, p?dolle candado, ata conseguir imprimilas en 1544. ?un impresor xa m?s tard?, pero indicador do toque medio aventureiro destes textos iniciais.

 

O nome do autor Iehan Bolai ?o nome simplificado de Jean Vola y de Thiers un parisino do XVII

Son os escudos das coroas de Castela e Arag?

Detalle das barallas

 

PARA SABER M?S 

-A voz "Imprenta" na Gran Enciclopedia Galega. O artigo, redactado por Antonio Odriozola,
un dos bibli?ilos m?s importantes destes pa?, ?m?s un diario da s? busca de incunables
e libros desco?cidos polos arquivos e bibliotecas deste pa?.
-BARREIRO FERN?DEZ, X.R. e ODRIOZOLA, A. (1992) Historia de la imprenta en Galicia.
Biblioteca Gallega. A Coru?.
-VV.AA. As orixes da imprenta de Galicia (1991) Recopilaci?, introducci? e edici? de
Ignacio Cabano. Xunta de Galicia. Santiago de Compostela.