Reparación inversores tensión energia solar Valencia

Galicia espallada

Unha recolleita da cultura galega

Literatura, historia, arte, música, gastronomía, galeguismo, tradicións, lendas, costumes, emigración

?memoria de Manuela Via? (1929-2013)

OS MUI?S EN GALICIA

Os primeiros mu?os encontrados en Galicia datan do Neol?ico e son mu?os de man, chans onde se mo?n os grans fregando unha pedra contra outra. En ?oca romana utiliz?onse os mu?os circulares de man que na alta Idade Media aumentaron en tama? e pasaron a ser movidos por auga.
 


OS MUI?S DE R?

Mui? de r?O mu?o ?unha m?uina que utiliza a forza da auga do r? para moe-lo gran. Para iso move d?s  grandes pedras e no medio o gran; estas grandes pedras son capaces de converte-lo gran en fari?, sexa de centeo, trigo ou millo.

Os mu?os de r? presentan dous tipos fundamentais: os de rodicio coa roda motriz horizontal, que son os m?s antigos e abundantes e os de bruia coa roda motriz vertical, que son m?s recentes e se co?cen co nome de aceas. O mu?o destinado ?trigo denom?ase mu?o albeiro.

Un mu?o de rodicio horizontal consiste no seguinte:

A forza da auga que entra polo rego move o rodicio, o chocar coas penlas, que son as que reciben o impulso da auga, que roza co penedo e a pedra. Como o gran de trigo ou centeo ou millo baixa pola muxega remata triturado entre as pedras. A zona do mu?o onde vai o rodicio chamase inferno, realmente ?por onde sae a auga a gran presi? e choca coas penlas do rodicio, facendo xirar deste xeito a moa, que realmente ?a que tritura. A peza de atr? ?para deixar pasar m?s ou menos auga, ou tapar simplemente. O freo levanta m?s ou menos a pedra do penedo podendo moer m?s fino ou baix?doo de todo impedirlle que xire. O tarabelo salta sobre a pedra e fai vibra-la cornizuela para que vaia deixando cae-lo gran. Os mu?os te?n mecanismos para detectar cando se termina o gran, incluso tam? para levanta-la pedra para arranxala, cando se pon lisa. 
O r? rec?lese nunha presa, logo desv?se por un rego ata un tanque por onde a auga penetra con forza no mu?o para move-lo rodicio e normalmente ten un quebradoiro para desviar outra vez a auga o r?.

Mui? no seu interior Os mu?os poden ser comunitarios, neste caso cada veci? disp? dunhas horas prefixadas para usalo- e reciben o nome de mu?os de herdeiros. Tam? poden ser de propiedade particular e ent? reciben o nome de maqu?s por chamarse as?a cantidade de gran que cobran por moer ( a maqu? era sobre una libra - 600 grs. por cada once quilos- e onde se alugaban a cambio de fari?).

Os mu?os foron pezas moi importantes na econom? e no desenvolvemento da vida nas aldeas, as?como do seu folclore, e das s?s lendas. Hoxe, cubertos moitos por hedras e silvas, f?annos dun pasado que se vai e da utilizaci? de novos medios t?nicos para moe-lo millo , o trigo e ou o centeo.

No mu?o xurdiron canci?s, refr?s, contos e ata unha danza: "a mui?ira". Unha mui?da era unha antiga xuntanza festiva de mozos e mozas en torno os mu?os, mentres se esperaba pola vez para moer...



Unha noite no mu?o 
unha noite non ?nada
unha semani? enteira
esa s??mui?da.

O mu?o do meu pai
eu ben lle sei o tempero:
cando est?alto, baixalo
cando est?baixo, erguelo.

Fun esta noite o mu?o 
nin mo? nin mui?i;
perd? a trenza do pelo
iso foi o que ga?i.


Ademais dos mu?os de r?, hai mu?os de vento e mu?os de mar ou de marea.


MUI?S DE VENTO

En gran parte da costa galega sopran ventos constantes o longo do ano, a unha media de 25 km/h. Esta enerx? foi aproveitada cos mu?os de vento, utilizados normalmente en Galicia como substitutos dos mu?os de r? en ?ocas de seca.Mui?s de vento

Corresponden o tipo de mu?o fixo de torre, construcci? cil?drica de pedra e tellado c?ico. Mediante abanos ou aspas de madeira, ou con velas, recoll?n o vento e fac?n xira-los mecanismos internos para moe-lo gran.

Moitos destes mu?os de vento est? derru?os, pero desde hai uns anos estanse recuperando alg?s, tal como ocorre cos situados no monte Abalo, en Catoira, fronte ?r? de Arousa.

MUI?S DE MAR

As zonas costeiras atl?ticas te?n mareas vivas, con gran diferencia do nivel de auga entre preamar e baixamar. Son , pois, propicias para aproveita-la enerx? maremotriz con mu?os de mar ou de marea.

Os mu?os de mareas en Galicia constan dun edificio no que se colocan os mecanismos para moe-lo gran, e dun gran muro de pedra con comportas de madeira. Cando sobe a marea ?rense as comportas do muro e a auga inunda a presa ou recinto no que queda retida a auga. Cando a marea baixa, ?rese unha comporta do mu?o e a auga descende polo seu propio peso, cara ?mar, e move o rodicio; a partir de aqu?funciona igual cos mu?os de r?.

Actualmente est? restaurados alg?s mu?os de mar, como o da Seca, en Cambados, o das Mareas en Muros, e o das Acenas na Illa de Arousa.

 

 

M?ica Beatriz Su?ez Groba

Bibliograf? consultada:    "Galicia 2000:   A arquitectura popular galega";     Xunta de Galicia.