Venta online brezo vallas Girona
Venta productos peluqueria, belleza y estetica Xpels
Venta ropa interior mujer Lintima
Uniforme laboral ropa trabajo Global Uniformes
Tiendas online Ecommerce ServiWebsi
Créditos para su tienda online

Galicia espallada

Unha recolleita da cultura galega

Literatura, historia, arte, música, gastronomía, galeguismo, tradicións, lendas, costumes, emigración

Á memoria de Manuela Viaño (1929-2013)

PONTEAREAS MÁXICA

Ponteareas máxica. Mitos, ritos e lendas.

Mitos, ritos e lendas

 MANRIQUE FERNÁNDEZ  

 

ALDINA E TRISTÁN 

 

Dos amores furtivos da fermosa filla de don Álvaro Sarmiento, señor do Sobroso, cun labrego da comarca, e do triste final que tiveron os dous amantes por mor das comenencias sociais, presumible orixe do rito de tira-las tres pedras na chamada «Pena dos Namorados». 

 

 

I.- Os amores de Aldina e Tristán

 

 

Vai esborrexendo o sol

pola ribeira do Miño

e vai marcando o camiño

polo que nace o solpor,

namentres que a flor mellor

que se agocha no Sobroso,

cun sorriso victorioso

cabalga sobre a ilusión.

 

Amazona de momento

ó encontro do home amado,

dun amor tan desgraciado

que provoca o seu tormento;

filla de Álvaro Sarmiento,

ela é a infeliz Aldina,Castelo do Sobroso ( detalle )

unha nena tan divina

que namora o seu lamento.

 

Romántica moza, Aldina,

nena de tristeiros ollos,

virxe de cabelo loiro,

dama de palabra fina...

A sempre fermosa Aldina

vai ó encontro de Tristán,

un campesiño galán

polo que lle vai a vida...

 

Cruza por veigas e prados,

por entre toxos e espiños

ata chegar, paseniño,

á Pena dos Namorados

onde a espera, tan coitado,

o seu fermoso Tristán.

¡Afortunado Tristán,

doncel por Aldina amado!

 

«¡Tardábasme!» «Aquí estou.»

«¡Meu amor!» «¡Meu cabaleiro!»

Os aloumiños primeiros

van chegando ó corazón

e alumean a paixón

dos amantes desbocados.

Os seus labios enlazados

vertían todo o amor...

 

«Aldina de nobre casta,

de lonxana condición...

Quixera te-la ocasión

para entrar na túa casa,

e pedirlle, cara a cara,

a don Álvaro SarmientoCastelo do Sobroso

que permita o casamento...

¡Mais ben sei que eu non son nada...!»

 

«Meu adorado Tristán,

meu inquedo serafín...

Xa verás como, por fin,

collerémonos da man

e pisarémo-lo chan

do castelo do Sobroso

como Aldina e o seu esposo,

e así, todos calarán...

 

¡O amor vai vence-las trabas

que lle poñan no camiño...!

Así que, ven, meu neniño,

e esquécete das palabras...»

Desta maneira falaba

a inxenua e cándida Aldina.

Cae a noite. Morre o día,

e eles aínda se abrazaban...

 

Os seus amores furtivos

agóchanse nun salouco.

O tempo do mundo é pouco

para un amor perseguido

por regras que son castigos,

nunha cita clandestina.

«¡Adeus, miña amada Aldina!»

«¡Adeus, Tristán, meu amigo!»

 

A Pena dos Namorados,

segundo a min me dixeron,

fíxose eco dos lamentos

dos amantes separados.

«¡Adeus, meu amor amado!»

«¡Adeus, efixie divina!»

Marcharon Tristán e Aldina

co corazón derrotado...

 

 

 

 

II.- As sospeitas de don Álvaro

 

 

No castelo do Sobroso

don Álvaro vaga inquedo:

«¡Ou ela ten un segredo,

ou pasoulle algo espantoso!

¡Escóitoa...! ¡Por Deus glorioso...!»

Case non podía crelo.

E Aldina entrou no castelo

co seu sorrir máis gozoso...

 

Don Álvaro, pensativo,

só intentaba comprender:

«¿Onde estivo esta muller,

que trae o corpo acendido...?

Mais recoñezo ese brillo

que agocha a súa mirada:

¡Aldina está namorada

dalgún fidalgo veciño...!»

 

O que parece alegría

logo se torna en tristura

cando unha alma impura

amosa a súa vilanía.

«Non pertence á fidalguía,

don Álvaro, meu señor...»

por gaña-lo seu favor

un labrego lle dicía...

 

«¿Que murmuras, malnacido?

¿Queres enzoufa-lo nome

de Aldina, filla de nobre...?

¡Pois non será consentido!

¡Di o que saibas, malparido...!»

«Meu señor, hai un galán

ó que lle chaman Tristán,

sen casta nen señorío,

 

que din que lle fai as beiras

á fermosa dona Aldina»

«¿Quen é o que di tal mentira?»

«Dende o castelo á ribeira

non hai cousa verdadeira

máis certa que a que lle conto.

Todos saben do namoro,

dos paseos á carreira...»

 

«Maldito sexas, lerchán...

Por dicir o que está dito

sexas mil veces maldito,

miserable lacazán...

¡Un labrego! ¡Un tal Tristán...!»

«¡Non lle minto, meu señor!»

«Polo teu ben, é mellor,

ou non volverás falar...

 

¡O meu nome calumniado

e en boca de toda a xente...!

Coido que non é prudente,

e debe ser castigado

ese campesiño ousado,

ese maldito truán...

¡Un labrego! ¡Un tal Tristán...!

¡Pois triste será o seu fado...!»

 

E don Álvaro Sarmiento

pecha os seus puños con rabia.

«Aldina, sería unha infamia

que de feito ou pensamento

inflixises tal tormento

á que é a túa Casa.»

E mentres a noite pasa,

escóitase o seu lamento...

 

 

 

 

III.- A confirmación

 

 

Vai esborrexendo o sol

pola ribeira do Miño;

don Álvaro, coitadiño,

cabalga cara ó solpor.

«Aldina do meu amor,

¿de que acto serei testigo?»

Vai vestido de mendigo

por disfraza-lo temor...

 

Diante del, a unha carreira,

ó encontro do galán,

no seu cabalo alazán

Aldina vai prisioneira

da bendicida toleira

de amor polo seu vasalo.

Aguilloa o seu cabalo

e apura máis a carreira.

 

«¡Miña nena!» «¡Meu doncel!»

«¡Miña amada!» «¡Meu amado!»

Caricias, bicos e abrazos

enervábanlles a pel...

Non escoitan o corcel

que a modiño, ás agachadas,

enxordece as súas pegadas

e esvaece o seu ronsel...

 

Tras del, Álvaro Sarmiento

co seu traxe de mendigo,

axexa, ben escondido,

a escena do seu tormento.

A súa alma é un lamento

profundo, desarranxado,

un laiar esfarelado,

feble, xordo e morriñento...

 

«Aldina, neniña amada,

sangue do meu corazón,

¿que abominábel traizón

foi pola paixón forxada?

¡A túa inocencia roubada

por un labrego insensíbel!

Mais dime, ¿como é posíbel

que foses así enganada?

 

Nena do meu pensamento

en mans de innobre xentalla

por unha argucia canalla

que troca o entendemento.

¡Máis xuro, neste momento,

ou que a vida non me acade,

que non se deshonra en balde

a don Álvaro Sarmiento...!»

 

Ignorantes da presenza

dun vixía entre a ramaxe,

Aldina espile o seu traxe,

brinca, e desborda inocencia;

Tristán acariña as trenzas

do seu cabelo dourado.

«¡Ai! Meu galán namorado,

xa estou chorando a túa ausencia.»

 

E logo da despedida

Aldina sobe ó cabalo

«¡Meu ben! ¡Meu amor amado!»

«¡Miña nena! ¡Miña vida!»

A moza marcha enseguida

e don Álvaro Sarmiento

aproveita aquel momento

para pecha-la ferida...

 

 

 

 

IV.- O arrebato

 

 

Na Pena dos Namorados

entrecrúzanse dúas sombras.

Noite escura, o vento zoa,

a lúa sobre o valado...

E don Álvaro, anoxado,

mira de esguello a Tristán;

o infortunado galán

mírao tamén, asustado...

 

«¡Así que es ti o tal Tristán...!

¡Ti fúche-lo malfeitor

que ofendeu o meu honor,

miserable lacazán...!

¡Axeónllate no chan,Pena dos Namorados

fillo do infame castrón,

e reza algunha oración

se é que es aínda cristián!»

 

O amante, desacougado,

vai sentindo un calafrío

mentres fala, algo bravío:

«¡Don Álvaro, anda errado!

Eu quixera ser casado

coa fermosa dona Aldina»

«¡Nunca, serpe viperina!

¡Afástate do seu lado!»

 

«Xa non me podo afastar,

nin aínda que o pretenda»

«¡Di algo que non me ofenda,

cadáver sen sepultar!»

«¡Non a vou deixar marchar.

Se hai que loitar, loitaremos!»

«¡Pois loitemos!» «¡Pois loitemos!»

E prepáranse a loitar...

 

Na Pena dos Namorados

crúzanse dúas espadas:

unha, de ira enarborada;

outra, amor abandeirado.

Cruzan dun ó outro lado,

van rinchando ó se chocar,

saltan faíscas no ar,

e un home cae axeonllado...

 

O seu sangue rega a terra

na Pena dos Namorados.

«¡O meu honor foi vingado!»

É don Álvaro o que berra.

A vida xa non se aferraPena dos Namorados

á triste alma de Tristán...

A espada fica no chan,

o espírito, libre erra...

 

Don Álvaro, suoroso,

sen velar pola maneira,

arromba contra a silveira

aquel corpo antes brioso.

«¡Adeus, Tristán fachendoso!

¡Adeus, triste caravel!»

E marcha no seu corcel

ó castelo do Sobroso.

 

 

 

 

V.- A ausencia

 

 

Na tardiña do outro día

Aldina sobe ó cabalo;

cruza por veigas e prados,

e din que aínda sorría...

«¡Tristán, amor e vixía

da alma desta muller...!»

Aínda non pode saber

que a súa esperanza é baldía...

 

Mais cando chega ó lugar

de encontro co seu amado

na Pena dos Namorados

resoa un fondo laiar...

«¡Algo que aboia no ar

turba o meu entendemento!»

Dona Aldina de Sarmiento

senta no chan a esperar...

 

«¿Onde estás, Tristán amado?

¿Onde, alma verdadeira?»

Canta un moucho na sobreira;

o sol xa foi eclipsado...

Aldina, ¡teu triste fado

amósase tan cruel...!

«¡Meu adorado doncel...!»

salouca sobre un valado.

 

A ausenza causa dolor,

máis mantén unha esperanza;

a bendicida ignorancia

é unha luz ó seu carón...

«¿Por que non vés, meu amor,

a sentar aquí, ó meu lado?

¿Que te ten tan afastado

neno do meu corazón...?»

 

Despois acariña a crina

do seu cabalo alazán.

«¡Meu adorado Tristán!

¡Miña esperanza divina!»

Para a soa e triste Aldina

a espera é un pesadelo

e marcha cara ó castelo;

no corazón, unha espiña.

 

Na tardiña do outro día

volve a subir ó cabalo,

a cruzar veigas e prados...

Pero Aldina non sorría...

«¡Hoxe veño convencida

de que me esperas, amor!»

agochando o seu dolor,

nos seus adentros dicía.

 

Mais tampouco aquel serán

o amado acudiu á cita;

Aldina, rosa exquisita,

múrchase e cae no chan.

«¡Meu adorado Tristán!

¿Cando te hei volver sentir

os meus brazos te han cinguir,

os meus ollos te verán...?»

 

 

 

 

VI.- O reencontro

 

Vista da Pena dos Enamorados

E foi na tarde terceira,

segundo se di na vila,

que a triste e infeliz Aldina,

coa esperanza derradeira,

cabalga en feroz carreira

á Pena dos Namorados.

«¡Triste Tristán, meu amado!

¡Miña rosa da roseira...!

 

¿Por que razón, me pregunto,

nin un adeus me deixaches?

Dime, ¿é certo que me amaches

ou foi un sarcasmo absurdo,

un capricho dun segundo,

unha ilusión esvaída,

unha esperanza perdida

ou un desexo profundo?»

 

Unha bágoa escorregaba

pola meixela de Aldina.

E cando fenece o día,

xorde a noite máis pechada.

Na soidade, unha chamada:

«¡Miña Aldina, meu amor...!»

Esquecendo a súa dor

Aldina brinca asustada.

 

«¿Que foi ese eco que oín?

¡Parecía a súa voz...!

¿Onde te atopas, amor?

¿Onde estás, meu querubín?

¿Por que non vés canda min,

meu adorado Tristán?

¡Ven aquí! ¡Dáme a túa man

e colle a miña, por fin!»

 

«¡Miña Aldina, meu amor...!»

Escóitanse as badaladas

dalgunha igrexa achegada,

e no ceo un resplandor

que se esparexe arredor...

A néboa empeza a baixar...

«¿Onde te atopas, Tristán?»

«¡Miña Aldina, meu amor...!»

 

E no medio desta escena

aparece unha figura

gallarda na súa montura,

triste coma unha condena,

lánguida como alma en pena,

negra como a morte fría...

«¡Aquí estou, amada Aldina!

¡Non chores máis, miña nena!»

 

Aldina tírase a el

e fúndense nun abrazo

un do outro no regazo.

«¡Meu amado, meu doncel...!

¿Como fuches tan cruel...?

¡Mais non importa, aquí estás!»

Vólvense a oír as campás...

«Escóitame, Aldina fiel.

 

As badaladas que soan

son da igrexa de Canedo.

Anuncian o meu enterro,

a miña morte pregoan...»

O vento, de novo zoa...

«¿A túa morte...? ¡Non, non...!

¿É que, acaso, soños son,

que esteas aquí en persoa...?»

 

«Foi o Ceo, amada miña,

que coa súa bendición,

quixo darnos a ocasión

dunha breve despedida.

Pero non chores, neniña,

nin vertas bágoas por min.

Volveremos a sorrir

así que pasen tres días...»

 

«¡Morto estás! Mais non entendo...»

«Pouco queda que explicar:

quitoume a vida teu pai,

¡maldito Álvaro Sarmiento!,

pois no seu entendemento

non collía o noso amor...

Coa escusa do seu honor

provocou este tormento.

 

Logo o meu corpo agochou

no medio desa silveira,

a morada derradeira

deste home que te amou...

Desangrándose quedou

o corpo deste cativo

ata que hoxe, un veciño,

os meus restos atopou...»

 

«¡Morto estás...!» replica Aldina

confusa e desconcertada.

«¡Adeus, miña nena amada!»

logo Tristán lle dicía...

«¡Agarda, froita prohibida,

meu adorado doncel...!»

Mais Tristán sobe ó corcel,

na brétema se perdía...

 

 

 

 

VII.- A decisión de Aldina

 

 

Aldina fica chorando

na Pena dos Namorados.

«¡Triste Tristán, meu amado...!»

É o seu corazón laiando...

Mil bágoas vai derramando...

no camiño tortuoso

que leva cara ó Sobroso

namentres vai cabalgando.

 

Cando, ó albea-lo día,

se aproximaba ó castelo,

víctima do seu desvelo,

na porta, coma un vixía

agardaba por Aldina

don Álvaro de Sarmiento.

«¡Neniña do meu tormento,

ven onda min!» lle dicía...

 

Aldina descabalgaba,

(no seu mirar unha pena

fonda, acendida, serena...)

sen dicir unha palabra.

Cruzou con el unha ollada

fría como a morte fría.

Amoucada e cohibida,

camiña sen dicir nada.

 

E don Álvaro Sarmiento

ve que pasa ó seu carón

e logo cerra o portón

que pecha o seu aposento.

«¡Aldina, agarda un momento!»

dixéronme que lle dixo.

Coma se fose un castigo,

nin un chiar se oe dentro...

 

Foi a última vez que a viu

con vida Álvaro Sarmiento,

disque do seu aposento

o corpo morto saíu.

Tan só tres días viviu

saloucando por Tristán.

Repenican as campás,

o prazo xa se cumpriu...

 

A triste e infeliz Aldina

reuniuse co seu amado;

os dous no alén abrazados

lonxe de vellas porfías.

Por iso, dinme na vila,

na Pena dos Namorados,

os amores cuestionados

un vello rito seguían.

 

Virando as costas á pena

preguntan se o seu amado

está por un agardando

e logo tiran tres pedras.

Disque se no alto quedan

é que no prazo dun ano

os mozos serán casados.

Esa é a verdade da pedra...

Anterior

Seguinte

   

FOTOS:

CASTELO DO SOBROSO  

Fotografía: Xan Rodríguez Puentes

 

Pena dos Namorados - parroquia de Arcos,  Ponteareas

Fotografía: Xan Rodríguez Puentes

 

CASTELO DO SOBROSO   - Fotografía: Xan Rodríguez Puentes

 

Pena dos Namorados

parroquia de Arcos,  Ponteareas

Fotografía: Xan Rodríguez Puentes