Venta online brezo vallas Girona
Venta productos peluqueria, belleza y estetica Xpels
Venta ropa interior mujer Lintima
Uniforme laboral ropa trabajo Global Uniformes
Tiendas online Ecommerce ServiWebsi
Créditos para su tienda online

Galicia espallada

Unha recolleita da cultura galega

Literatura, historia, arte, música, gastronomía, galeguismo, tradicións, lendas, costumes, emigración

Á memoria de Manuela Viaño (1929-2013)

XESÚS LORENZO VARELA VÁZQUEZ

Lorenzo Varela

UN FOTÓGRAFO SIN CONCESIÓS


Publicado en el catálogo de la exposición del fotógrafo gallego, también exiliado, José Suárez celebrada en la “Casa do Brasil” en octubre de 1977.


Un fotógrafo sin concesiós.— Foi home do desterro. Anos e anos coa homedade enteira, sin trocar endexamáis a lealtade nin pola “paz” do esquecimento nin pola “elegancia” da indiferencia. Foi hoe do desterro. Anos e anos co soño da patria sin acougar no sangue, no peito, mesmo no cerne do acento.

Traballou con intensidade, ás vegadas con teima, maldecindo e ben dicindo en castelán i en galego tódalas pedras que o destiño lle iba poñendo no rumo, namentras encuadraba un tema ou retellaba o teito da súa vida, furado pora perseguizón.

Tras sí, na Terra, deixara moitas cousas artelladas, entre elas o primeiro filme documental de outo nivel -xunto con outro de Carlos Velo—, que se fixera en Galicia: “Mariñeiros”.

Levaba nos ollos a verdade -—en positivo i en negativo, a verdade positiva i a verdade negativa—-, de tódalas Españas, a verdade triste e leda do seu país galego: unha verdade agoniante sempre, no berce morno da morriña, na tenra e ferinte dialéctica da saudade e da rebeldía.

Xuntaba fervenza con fidalguía, mais metendo as duas categorias nun vieiro segredo, de xeitos calados, serios, á primeira ollada secos, máis véndoselle axiña a viravolta da cordialidade, da xenerosidade, da entrega: e foi asín coma il doóu a lus dos seus ollos, alumeando con ela todas as escuridades que encarou coa sua máquina.

Cando se cansou de levar premios en tódolos certames, un tras outro, como o millor cameraman da cinematografía arxentina, foise de Buenos Aires: faltáballe o mar, e nin a neve das cumes andinas, puido retélo. Chamábano os pinos, os carballos, as mimosas dos grandes bosques, acarón do mar, no leste uruguaio. Ibao chamando Galicia, os areales das praias amadas, as xestas dos montes estrelados de pétalos amarelos: todo o que il traduciría en brancos e negros e grises. Era agarimoso, inda que nono parecía, así que se foi indo da pouquiño. Primeíro en longas excursiós os Andes, esquís por diante. Logo, con algún disco da coluna vertebral dislocado de resultas dalgún xiro errado alá nas outas pistas da cordilleira, encamiñouse as costas da outra banda do Río de la Plata, a “banda Oriental”, que xa soio deixaría pra voltar a Galicia, previa incursión reverente o Xapón e algunha que outra derivación —lixeira—, polos recantos do mundo. (Dende ese cuartel xeral do leste uruguaio, emprendéu as suas enfeitizadas aparicións no Brasil).

— E como che déu por escoller o Xapón?

—Mira...

E amosaba un librinho con textos de Gracián no cal o gran aragonés, cando repartía o corpo entre os pobos de Asia, decía: “E pros xaponeses o corazón, pois eles son os españoles de Asia”.

— E que vas facer o Brasil?

— Vou ver o que ten o Brasil de Ouriental, non sabes?

Levaba Galicia no sangue, Salamanca na lembranza serea da moceda­de alumeada pola verba de Don Miguel e polas pedras douradas da sabia e fermosa cidade castelán. E iba engadindolle á novela da sua memoria os fíos novos de tódolos outros eidos que descobría. Despóis, cando sentíu que a morte lle acenaba, anque de lonxe, cargóu con tódolos anacos de planeta que xuntara e foise de pelerín pra sua aldea, co saco do mundo o lombo: miles de “placas” que falaban de pobos e terras e nubens e nontañas doutros meridiáns, doutros paralelos, dunnas maneiras de ence­tar o pan da esistencia, de rematar a xornada do vivir.

I asín, acadullando as derradeiras migallas da lus da Creación, achegóuse paseniñamente a beira do río que leva á outra banda do misterio.

Hoxe chéganos dalí, dise pelerínaxe á morte i ás fontes dos seus oríxes, un fato de somas brasileiras que il nos manda dende o alén, todo un universo de estructuras plásticas en branco e negro, en grises infindos, que van dando testemuña do país-continente, de faciana en faciana, de arbre en arbre, de ceo en ceo.

Coidaba das fotografías, inda cando estaba no meio dos apurós, dunha ponta a outra do proceso, coa mesma polideza que tiña pra todo: pros amigos, pros paisaxes, pro que a xente do “métier” chamaría “arquiteitura interior do seu habitat” —á que il, máis sinxelamente, seguindo a leición de Machado, chamaría “vestimenta da chabola “.

Dala, da morte, das somas do seu esquecimento - “donde habite el olvido”, dixera Becquer e recollera Cernuda—, xurden agora estas imaxens dun Brasil sin ningunha concesión o convencionalismo da tropicalidade, rigorosamente espido, esquemático, cheo de toda isa austeridade militar, na que a precisión, a nidia trasparencia da verdade human, e coma a mostración da lóxica: non da lóxica dos símbolos sinon da lóxica do sistema circulatorio da sangue. Unha austeridade, en fin, leda, gozosa, e, ¿por qué non? ,sensual.

A maís das outras cousas, xustamente por isa xuntanza da austeri­dade coa sensualidade ¿perdoaraseme si digo que unha certa finura galega, consistente dunha milagrosa mistura de respeto e liberdade,. anda polo tecido destas luces e somas de Pepe Suáres?

Pódeselle chamar a hora da verdade a esa hora sinalada na que se xoga a vida da imaxe no laboratorio, logo de habela gañado no ollo limpo do fotógrafo, no click da cámara. E a hora da revelación, verba reveladora si as hai, o intre en que se amosa, encadeada pra sempre -é un decir-, un latexo da realidade. Revelación que poderíase chamar, maís humánamente, revolución, como esa revolucionaria revelación na que presentou, contra o chao io ceo de Castela, a figura celtibérica de Don Miguel de Unamuno, e na que o inmorrente mestre de Salamanca segue doándo a sua catedra cotián.

Esa sorprendente captura que de Don Miguel fixera; Suáres alá polos anos trinta, está ausente e presente nestas fotografías, algunhas das cales poden parecer somentes documentáis os ollos non entrenados. Si delas non abrocharan os grises, coma un manancial de craroscuros, entón, nise caso, Suáres houbera sido tan soio un excelente documentalista, que, niste lecer, “retrata” parcelas do Brasil.

Mais non é asin: Suáres apartóu o trópico previsibel, suprimíu toda posibilidade de atmósfera turística. Deixóunos o Brasil nu-non no senso, velísimo pro feiticeiro demáis, e por demáis repetido, da mulata de turno. Non. Deixóunos un Brasil nú no senso en que se pode presentar espido un país, baixo ise rigor dos ollos xustos, que lle fai competencia o rigor do sol, e vénceo con homildade de fillo, de aprendiz. Vense eiquí algúns xaponeses, cicáis por aquelo de que pra eles é o corazón, que dixera Gracián. Ou cicais porque Suáres, buscando o que o gran pais americano tiña de presuntamente ouriental, topóuse con eles e compriu a sua intuición, o mesmo tempo que nos convidaba a ver cómo o Brasil non é soio un país-continente: é tambén un país-mundo.

 

 

Volver