Venta online brezo vallas Girona
Venta productos peluqueria, belleza y estetica Xpels
Venta ropa interior mujer Lintima
Uniforme laboral ropa trabajo Global Uniformes
Tiendas online Ecommerce ServiWebsi
Créditos para su tienda online

Galicia espallada

Unha recolleita da cultura galega

Literatura, historia, arte, música, gastronomía, galeguismo, tradicións, lendas, costumes, emigración

Á memoria de Manuela Viaño (1929-2013)

 

Rosalía de Castro - Escolma poética - Follas Novas



     Rosalía de Castro "Follas Novas", 1880 

Rosalía 

de

Castro

   

III

Varia

Non hai peor meiga que unha gran pena

I


-Marianiña, vaite ó río..
-Deixá, ña nai, que aquí estea,
que eu non vexa a luz do día,
que a luz a min non me vexa.
-¿Que estás dicindo, rapaza?...
-Que onte á mañán na devesa
a iauga se tornou roxa
cando me fun lavar nela;
que en baixo dos meus peíños
íñanse muchando as herbas,
que ó ferirme o sol na cara
tornouma color da cera;
que os ourizos dos castaños
nos meus cabelos se enredan,
que as espiñas dos espiños
contra min se volven feras;
que ó pasa-las correidoras
prenden en min as silveiras;
que me pican as ortigas;
que me mágoan as areas,
i os paxariños ó verme
din cantando en son de queixa:
¡Vai a morrer Marianiña!...
¡Rezade todos por ela!

-¡Ai, miña virxe do Carme,
que a miña filla está enferma!
¡Ai, Dios, que ma enfeitizaron!...
¡Ai, que a abafou unha meiga!
Non foras ti tan bonita,
naide envidia che tivera.
Prenda das miñas entrañas,
ven a min, non tomes pena,
que has de ir a San Pedro Mártir,
mais que bois e vacas venda...
-Mi madriña, mi madriña,
levaime a donde quixeras,
mas para min n'hai remedio
en todo o redor da terra,
sinón é nun corazón
que me oprime antre cadeas,
si n'e nunha mala boca
que me pragueou maldicenta...

-¿Quen te pragueou, ña filla?
¿Que males, meu ben, fixeras?
-Non mo preguntés, mi madre,
vale máis que nunca o sepas.
Secretos desta feitura
deben dormir antre as pedras.
-Fala, rapaza, que sinto
ferverme o sangre nas venas.
-Que eu non vexa a luz do día,
que a luz a min non me vexa...
Mi madriña, mi madriña,
non me maldizás cal ela.
Deixame ir co meu sacreto
dormir no fondo da terra.
-Non irás co teu sacreto.
Non irás, anque ben queiras;
que alí a preguntarcho fora
tu madre, e alí responderas.
-¡Ai, mi madre!, era bonito
coma os anxos das igresias;
era en falas amoroso,
muito, muito, máis que as sedas;
era doce.... muito, muito,
más que a mel que sai da cera.
Olía a rosas de Maio,
seus ollos eran estrelas,
e tiña cal ouro puro
a enrisada cabeleira...
-Acaba, Mariana, acaba,
que o corazón se me aperta...
¿De quen falas?, dimo, dimo...
¿Ou quizais soñaches, nena?
-Non soñei, mi má, non soño,
anque soñar ben quixera.
Folguei co conde, señora,
prometido da condesa.
Falábame antre os carballos
cando iba ó monte por leña;
falábame ó pé do río,
nas tardes do vran serenas,
falei con el... ¡ai, falara,
mi madriña, a vida enteira!
-¡Ai!, miña Virxe querida,
que a miña filla está enferma,
enferma de mal de amores
que enfermaron a honra dela.
Ben fan en cantarche os páxaros,
Marianiña, miña prenda:
«¡Vai a morrer Marianiña!
¡Que rezen todos por ela!»

Marianiña vai secando,
a probe sin sangre queda,
n'hai alimento que tome,
n'hai augua que lle apeteza.
Amigas n'hai que a consolen,
músicas n'hai que a entreteñan,
i á vista do sol acora,
i á vista das frores tembra.
A súa nai anda tola
en busca de santas herbas,
que no leito de Mariana
pon de noite á cabeceira;
e vai de ermida en ermida,
leva ofrenda tras ofrenda
a cada bendita virxe,
a tódolos santos reza
i ás ánimas lles pon luces
para que pidan por ela.
Pero non sanda Mariana,
Mariana sin sangre queda...
Todos din que unha chuchona
vén de noite a chuchar nela,
e hai algún que ven de noite,
a compaña pola aldea.

II
-¿Con que morre a namorada
¿Por min morre a linda nena?...
¡Nunca!, porque eso non fora
dino da miña nobreza.
Enxugade esas bagullas,
non chorés máis, probe vella,
que a nena das trenzas longas
ben pronto será condesa.
Vamos a darlle esta nova,
vámonos a cabo dela.
E a trote largo camiñan
polo medio da devesa.

-Meu señor.. ¿n'oís os corvos?
Véñen camiño da aldea...
Mirá cal baten as alas...
cal baten as alas negras.
-Deixá que as batan, que é cousa
dos corvos facer tal moestra.
-Señor, señor... ¡como chilan!
¡Que agoreiramente berran!
É porque adiviñan morte,
é que mortandade hai cerca.
-¡Habráia! que Dios acolla
a aquel que deixa esta terra.
-Meu señor, tocan a morto...
¡Ai!, tocan na nosa igrexa...
¡Ña virxe! ¿Quen morrería?
-Non pensés en quen morrera,
pensá, ña vella, tan soio
na vosa filla, que pena.
-Señor, señor.. pouco andamos,
picade, por Dios, espuela,
que ó salir, á mañanciña,
n'había enfermos na aldea
sinón era miña filla,
que tiña o color da terra,
i os pés coma a neve fríos,
i as manciñas coma cera,
i ó redor dos tristes ollos
unhas coma manchas negras.
-Afrixisme co eses ditos,
e aguillóame a impacencia...
Medio condado daría
por salvar a vida dela;
da máis fermosa villana
que hai en toda a redondeza.
Mas se é que a atopase morta,
si tal nos acontecera...
Xa que a matase, hastra a morte
hei de facer penitencia.

Morreu, morreu Mariana,
o conde viuna antre as velas,
mais ela non veu a el,
que antes de chegar morrera.
Morreu como un paxariño,
i antre os lenzos que a rodean
pares un anxel que agarda
que veñan do ceu por ela.
.... .... .... .... .... .... .... .... .... ....
Ninguén soupo que de amores
e que de olvido morrera.
Uns dixeron que unha praga
con ela na tomba dera;
outros contaban que fora
de abafada dunha meiga...
Mais por ela o conde fixo
hastra o seu fin penitencia.

Vamos bebendo

-Teño tres pitas brancas
e un galo negro,
que han de poñer bos ovos,
andando o tempo.
I hei de vendelos caros
polo Xaneiro,
i hei de xunta-los cartos
para un mantelo,
i heino de levar posto
no casamento,
i hei...

-Pois mira, Marica,
vai por un neto,
que antramentas non quitas
eses cerellos,
i as pitas van medrando
co galo negro,
para poñe-los ovos,
e todo aquelo
do Xaneiro, dos cartos,
i o casamento,
miña prenda da ialma,
¡vamos bebendo!

*

-Un verdadeiro amor é grande e santo,
dos encantos encanto,
i é doce..., doce antre as dozuras todas.
-Seica por eso, tanto
tras dunhas i outras modas,
dálle por empachar, anque ben sabe.
-¿Por máis que acabe en vodas?...
-Anque en vodas acabe;
pois coma todo doce, miña vida,
i esta é cousa sabida
coma que queima o fogo,
canto máis come un del, repuna logo.

*

Xigantescos olmos, mirtos
que brancas frores ostentan,
unhas con cogollos inda,
outras que o vento esfollea.
Buxos que xa contan sigros
e que xuntos verdeguean
formando de rama e troncos
valos que naide atravesa,
e nos que moi descansadas
fan o seu niño as culebras.
Lourciros, irmáns dos buxos
pola altura i a nacenza,
pois arraigaron a un tempo
no máis profundo da terra.
Limoeiros e laranxos
que o verde musgo sombrean
i olido esparcen de azare
con que a xente se recrea.
Eternos bosques en donde
sombrío misterio reina,
onde só os paxaros cruzan
polas tristes alamedas
onde ó marmular as fontes
un coidara que se queixan,
i onde o mesmo sol do estío
melancónico penetra.
I en medio desta espesura
e desta hermosa tristeza,
nunha casa inda máis triste,
si de fachada soberba,
alí din que tén o niño
a nai de tódalas meigas:
casa con portas de cedro,
en cada ventana reixa,
cociña coma de monxes,
silencio coma de igrexa,
criados que non dan fala,
cans que morden como feras.
Alí a viron negra e fraca
coma unha gata lamenta,
no máis san e máis frorido
da hermosa terra gallega.
I estes mals que nos afrixen
din que todos veñen dela...
¡Mais socede nesta vida
que os que tén culpa na levan!

 

A disgracia

¿Por que existe? ¿Quen é? ¿Donde a soberba
morada tén? ¿Arteira, en donde habita?
Sono lixeiro ou pasaxeira nube
pra moitos é, que a penas deixa rastro.
Outros os golpes alevosos sinten
que lle asesta con negra traidoría
dende o comenzo ó fin da vida escrava.
Pero n'a ven, anque a mirada tendan
arrededor, para evitaren, cautos
o seu bafo pestífero, n'atopan
no espazo, nin na terra, nin no mare,
anque ela en todo está sempre dañina.
.... .... .... .... .... .... .... .... .... .... .... ....
O mal do inferno é fillo, o ben do ceo;
a disgracia ¿de quen? Loba que nunca
farta se ve, que o seu furor redobra
da fonda frida, á vista ensangrentada,
¿De donde vén?, ¿que quer?, ¿por que a consintes,
potente Dios, que os nosos males miras?
¿Non ves, Señor, que o seu poder afoga
a fe i o amor no esprito que en ti fía?
¡Como endurece o corazón que un tempo
era todo brandura! ¡Como mata
da espranza a luz, que un resprandor tranquilo
nos astros derramaba da existencia,
nova forza prestando ó pé cansado
e máis valor á ialma temerosa!
Todo o mucha ó seu paso, a pranta súa
maldita todo para sempre estraga.
Todo a súa lama pegaxosa entrubia.
¡E que oco tan profundo fai en torno
daquel a quen persigue! ¡Como fuxen
as xentes del pra non oír os laios
que o seu penar lle arrinca, ou a espantosa
brasfemia que con labio balbucente
a sí mesmo mordéndose prenuncia!
Que apestado n'existe nesta vida
que tanto horror á humanidade cause
como o que da desgracia vai tocado.

¡E como non, se o ben contra el se volve!
Se o mesmo sol non loce onde el habita,
se a fonte onde beber envenenada
decote está, se o pan se volve asentes
para seu paladar, i o mar sin fondo
enxoito nun instante se quedara
se el na onda amarga se afogar quixera;
¡e nos brazos da morte que aborrece,
a mesma morte o deixa abandonado!

¡Ah, piedade, Señor! ¡Varre esa sombra
que en noite eterna para sempre envolve
a luz da fé, do amor e da esperanza!
¡Sombra de horror que os astros briladores
escurece dos ceos, que un novo inferno
neste mundo formou, e un mundo novo,
donde todo valor perde os seu bríos
e toda forza sin loitar se estrela,
onde as tinebras da impiedá, estendidas,
borran todo camino que a ti guíe!

¡Dios de bondá, co teu potente sopro,
de nós aparta ese fantasma horribre
que a desesperazón dá por remate;
pois xa abasta cas dores, ca miseria
da carne fraca e coa infalibre morte
pra tormento e castigo dos que, tristes
porque pecaron, viven desterrados
da patria celestial por que suspiran!

*

¡E ben! Cando comprido
teñás ese ardentísimo deseo,
o meu rir sin descanso será estonces,
anque un rir, triste e negro.

Dendes do meu corruncho solitario
estarei axexándovos sereno,
e tras da primadera e tras do estío,
verei cal chega para vós o inverno.
¡E que inverno tan triste,
tan áspero e tan fero!...

Como no outono as follas cán dos árbores,
dos vosos corazós irán caendo
as brancas ilusións con que crubíades
o chan do simeterio
en donde os nosos mortos dormen xuntos
do olvido no silencio.

E nas negras mortaxas que os envolven,
diante de vós aparecer verédelos,
decindo: -N'era aquelo o que buscábades
cando engañados insultaste os ceos...
¡N'era aquelo sin duda, desdichados,
mais... tampouco era esto!...»
I eu desde o meu corruncho sorrireime
cun sorrir triste e negro.

Sin niño

Por montes e campías,
camiños e espranadas,
Vén unha pomba soia,
soia de rama en rama.

Síguena as probes crías,
sedentas e cansadas,
sin que alimento atope
pra darlles a bicada.

Trai manchadas as prumas,
que eran un tempo brancas,
trai muchas e rastreiras
i abatidas as alas.

¡Ai!, probe pomba, un tempo
tan querida e tan branca.
¿Onde vai o teu brilo?...
¿O teu amor, onde anda?

Eu por vós, e vós por outro

-A linda, a grande señora,
de non vista fermosura,
¿Onde irá tan a deshora
nunha noite tan escura?
¿Onde irá con tal premura?

Vai enfouzando na lama
o zapatiño de seda...
¡Polo toxal vai a dama,
i o dono antre holandas queda!...
Bon sono Dios lle conceda.

Que el durma, que eu velarei
pola dona máis fermosa
que vin no mundo e verei;
xardiñeiro, coido a rosa
de cuio olido outro gosa.

Coido dela noite e día,
sin descanso nin sosego,
que atopalo non podría;
corpo e ialma, non o nego,
a esa tareia me entrego.

E anque desto nada sabe,
eu sei canto poido dela,
mais que tal saber me acabe...
sai, pombiña; sai, estrela,
que un valente por ti vela.
.... .... .... .... .... .... .... .... ....
¿A donde vai? A escondida
porta se abre paseniño...
romor de seda comprida
runxe alá polo camiño
que vai da fonte ó muíño...

N'a vexo, mais ela é,
chégame o seu doce olido,
sento o pisar do seu pé,
i o meu corazón ferido
de pracer dou un batido.

Nobre dama, linda dona
dos corazós que prendás,
perdóname, si, perdona
si che sigo a donde vas,
¿non ves que en perigro estás?

En noite tan tempestosa
¿quen vos meteu tal deseio?
¡Enlamugarse así a rosa!...
E no meu corazón leo
que non levás paz no seo.

¿E si atopás a compaña?
¿E si vos sai a estadea?
¿Si con falas vos engaña
e vos pon mantel e cea,
mentras troa e lostreguea?

N'irés soia, pesi a vos,
n'irés mentras que eu alente,
pois fora atentar a Dios.
Señora, Dios non consente
que o perigro busque a xente.

Sin que sepás que vos sigo,
irei tras de vós agora,
por si vos tenta o enemigo.
I entanto non sai a aurora
non vos deixarei, señora.
.... .... .... .... .... .... .... .... ....
-¡Adios.... adios, dama hermosa!
¡Darvos a tan malos modos!...
Non vos levou a compaña,
mais o enemigo levouvos.

Embárgame o asombro a ialma...
¡Ai, amor tolo... amor tolo!...
Ben di aquel refrán sabido:
eu por vós, e vós por outro.

Tristes recordos

Unha tarde alá en Castilla
brilaba o sol cal decote
naqueles desertos brila.

Craro, ardoroso e insolente,
con perdón del, pois n'e modo
aquel de queima-la xente,

e secar con tales bríos
a probe inxeliña pranta,
a fonte, os sedentos ríos.

Unha tarde, ¡ouh, que tristeza
me acometeu tan traidora,
véndome en tal aspereza!

¡A donde vin a parar!,
pensaba mirando o ceo
para a terra non mirar.

Por que o ceo era, eso si,
un máis ou menos azul
como o que temos aquí.


Mentras que a terra, ¡bon Dios!...
Señor, ¿posibre será
que aquela a fixeses vós?

Mais, ¿por que estrañarme tal
se as cousas que vós facés
jamás as facedes mal?

Fixestes tan tristes llanos,
mais fixécheos, Dios cremente,
soio para os castellanos.

¡Ai!, cada pomba ó seu niño,
cada conexo ó seu tobo,
cada ialma ó seu cariño.

Aquesto me eu repetía
naquela tarde, recordo
de negra malencolía.

E namentras, contempraba
da igual, extensa llanura
a terra que branqueaba,

do largo pinar cansado
a negra mancha sin término,
do puebro o color queimado,

i antre o chan i o firmamento
as nubes de denso polvo,
que iba levantando o vento.

Do deserto fiel imaxe,
¡co mesmo alento de brasa,
co mesmo ardente coraxe!

Ó lonxe o mular pasaba,
viña a tourada máis preto,
a ovella enferma balaba.

E no xa queimado espiño,
fuxindo do sol ardente
pousábase o paxariño.

¡Dios mío, que ansia cativa!
Pesaba en min a tristeza
cal se me enterrasen viva.

Lembranzas da terra hermosa,
calmá ca vosa frescura
as penas da alma chorosa.

Porque ese sedento río
envolto en malinas brétemas,
dá callentura, dá frío.

De pronto oín un cantar,
cantar que me conmoveu
hasta facerme acorar.

Era a gallega canzón,
¡era o alalá!... que fixo
bater o meu corazón

con un estraño bater,
doce, como o ben amar,
fero, como o padecer.

De polvo e sudor cubertos
ca fouce ó lombo, corrían
por aqués campos desertos,

un fato de segadores...
¡I eran eles, eran eles
os meigos dos cantadores!

¡Adios, pinares queimados!
¡Adios, abrasadas terras
e cómaros desolados!

Pechei os ollos e vin...
vin fontes, prados e veigas
tendidos ó pé de min.

Mais cando a abrilos tornei,
morrendo de soidades,
toda a chorar me matei.

E non parei de chorar
nunca, hastra que de Castela
ouvéronme de levar.

Leváronme para nela
non me teren que enterrar.

*

Meses do inverno fríos,
que eu amo a todo amar;
meses dos fartos ríos
i o doce amor do lar.

Meses das tempestades,
imaxen da delor
que afrixe as mocedades
i as vidas corta en frol.

Chegade e, tras do outono
que as follas fai caer,
nelas deixá que o sono
en durma do non ser.

E cando o sol fermoso
de abril torne a sorrir,
que alume o meu reposo,
xa non o meu sofrir.

 

*

Teño un mal que non tén cura,
un mal que naceu comigo,
i ese mal tan enemigo
levarame á sepultura.

Curandeiros, ceruxanos,
dotores en medeciña,
pra esta infirmidade miña
n'hai remedio antre os humanos.

Deixá, pois, de remexer
con concencia ou sin concencia,
os libros da vosa cencia,
pois para min n'han de ter.

¿Que o dudás? Duda non cabe
nesto que digo, doutores,
anque pese, hai amargores
que non pasan con xarabe.

¿Asañasvos porque digo
verdás que sabés de sobra?
Pois a probar... mans á obra:
vede de curarme, amigo.

O meu mal i o meu sofrir
é o meu propio corazón:
¡quitaimo sin compasión!
Despois: ¡faceme vivir!

*

Sarna con gusto, non pica;
o conto é sarna sin él,
i o verdadeiro castigo
no máis fondo ha de doer.
Non é sufrir chorar sangre,
ós pés de quen un quer ben;
del vivir lonxe e olvidado...
¡este si que penar é!

*

«É verdade que un pode
ser pior ou millor,
pero vir de bon tronco,
eso sempre foi bo.
Teus pais eran xitanos,
e ti hoxe eres marqués,
masque... que ó fin i ó cabo
un vén de donde vén.
Can fillo dun raposo,
que o teñan por leal;
que si non come os pitos
e que non poderá».

Esto cantaba un cego
na feira da Asunción,
e do seu cantar ríanse
todos que era un primor.
I uns ós outros mirábanse
cal querendo decir:
«Rásquese a quen lle proia,
que esto non vai pra min».

*

Fas uns versos... ¡ai, que versos!
Pois cal eles non vin outros,
todos empedregullados,
e de cotomelos todos,
parecen feitos adrede
para lerse a sopramocos.

*

Tembra un neno no húmido pórtico...
Da fame e do frío
ten o sello o seu rostro de ánxel,
inda hermoso, mais mucho e sin brillo.

Farrapento e descalzo, nas pedras
os probes peíños,
que as xiadas do inverno lañaron,
apousa indeciso;
pois parés que llos cortan coitelos
de aceirados fíos.

Coma can sin palleiro nin dono,
que todos desprezan,
nun curruncho se esconde, tembrando,
da dura escaleira.
E cal lirio se dobra ó secárese,
o inocente a dourada cabesa
tamén dobra, esvaesido ca fame,
e descansa co rostro nas pedras.
E mentras que el dorme,
triste imaxen da dor i a miseria,
van e ven ¡a adoraren o Altisimo.
fariseios, os grandes da terra,
sin que ó ver do inocente a orfandade
se calme dos ricos
a sede avarienta.

O meu peito ca angustia se oprime.
¡Señor! ¡Dios do ceo!
¿Por que hai almas tan negras e duras?
¿Por que hai orfos na terra, Dios boeno?

Mais n'en vano sellado está o libro
dos grandes misterios...
Pasa a groria, o poder i a alegría...
Todo pasa na terra. ¡Esperemos!


Escolma

Poética

 

volver a:  rosalía de castro