Venta online brezo vallas Girona
Venta productos peluqueria, belleza y estetica Xpels
Venta ropa interior mujer Lintima
Uniforme laboral ropa trabajo Global Uniformes
Tiendas online Ecommerce ServiWebsi
Créditos para su tienda online

Galicia espallada

Unha recolleita da cultura galega

Literatura, historia, arte, música, gastronomía, galeguismo, tradicións, lendas, costumes, emigración

Á memoria de Manuela Viaño (1929-2013)

Capa do libro Vida, paixón e morte de Alexandre Bóveda Portada do libro : " Bóveda terá de ser nun mañán próisimo ou lonxano, a bandeira da nosa redención "

VIDA, PAIXÓN E MORTE DE ALEXANDRE BOVEDA

por Xerardo Álvarez Gallego


L I M I A R

( por Xosé Sesto )


Cicais no percorrer da miña vida política -de moi segundo - prano, homilde, pro moi intensa- se me encarregara unha laboura de honor tan dramático como o de poñer o limiar dista VIDA, PAIXÓN E MORTE DE ALEXANDRE BOVEDA, feita por Xerardo Álvarez Gallego.

Tremante de emoción, de lernbranzas vivisímas, de bágoas nunca enxoitas e de carraxe de cote i arreo acesa, dou comenzo a choiar i a labrar as portas pra adentrarnos nunba biografía de Bóveda.
Mais eu non podo me someter estritarnente a frabicar e ficarme nise portal, porque eu, como Xerardo, xa estou, xa estaba, dadentro dende fai moitos anos. Éme dificil sair ao campo aberto dos leutores e decirlles- pasai.
Por iso, segurasmentes, sei que o meu limiar rachará os moldes crásicos, i entroques de falarvos dende as soleiras esteriores, remate por abrirvos a caixa do meu peito pra vos arnosar o que latexa inmorredoiro nos recantos máis intimos do rneu cor.
Uns días donantes de se iniciar a Gran Masacre cainesca que os catro xinetes apocalípticos -falanxistas, mouros, feixistas a nacioal-socialistas- desatarían sobor das terras pacificas i espranzadas das Hespañas, o Seminario de Estudos Calegos facíamos unha xeira pola bisbarra do Fisterra. Xa Castelao non podeiría vir con nosco, impedido de se alonxar de Madrí, como diputado que era do Partido Galeguista, pois un aer premonitorio de catástrofe avalaba os outos cataventos da política. -Daniel daríame o encárrego de tomar apuntes de cruceiros e "agnus-Dei" das terras estremas da Galiza e que logo, pasado tempo, faria chegar ás suas rnans-. Mais nós, en verdade, non nos decatábamos do sismo demoníaco que se aveciñaba, a pesaren de que xa en Carballo i en Camelle algún incomenente que tivemos debería servir pra nos arnosar que algo andaba mal.
Polo contrario, a conversa cotián perante os dias que durou a xeira era leda i espranzada. 0 Estatuto da Autonomía Galega ficaba de se aprobar nun plebiscito con unha maoría afirmatoria como endaxamáis na Peninsua abranguera ningunha votación. Xa soio faltaba a aprobación polas Cortes.
I era o nome de Bóveda o que rnáis andaba nos beizos de todos nós. El era o home que aunara xentes, labouras, esforzos,
ideias, en prol do sentimento das liberdades galegas. Era o traballador de ferreño tesón, metódico, tranquio, dunha fe incraudicante nos destinos da Terra, co carisma especialisirno de poder trasmitiren aos máis a sua fe i as suas espranzas. Todolos partidos políticos que traballaron na laboura común das xornadas prebiscitarias reconocían a Bóveda o seu liderasgo indiscutibel. I os nemigos de Galiza, os nemigos do Estatuto, afortuadamente ben poucos e mesquiños, fitaban en Alexandre a figura temíbel contra a que se estrelaban as dialécticas sofistas, as zancadillas de mala le¡ i as estúpidas defensas de centralismo cerril ou de algo que nin éles mesmos sabían o que era, anque o mostraban como solución miragreira, "una descentralización administrativa bien entendida". Pra uns e pra outros Alexandre Bóveda estaba no cumio da vida política activa e fecunda de Galiza.
Isto, percisamentes, o levaría ao sagrifizo sanguiñento como a un año espiatorio. Isto, sin dúbida, faría cair, días máis tarde, sobor da sua persoa toda a forza sin razón dos que non teñen pra o seu trunfo outras armas e argumentos que o asesiñato i a espoliazón.
A maoria dos que compuñamos o equipo de traballo -traballo sinxelamente cultural- naquela xeira do Seminario éramos, máis ou menos, mozos; e incruso os maores, Ramón Otero, Vicente Risco, pesimista do grupo, Xesús Carro... sentianse e cornportábanse, contaxiados, coma rapaces. Facianse proieitos, e cantábase, sobor de todo cántigas imporvisadas referentes todas elas a un lumioso futuro galego que xa estaba alí, brincándonos nas mans. Lémbrome que alguén cantóu, bulronamente


na míña vida tal vin:
por fin
nunha cidade de Persia
Bóveda e Vicente Sierra
tiveron a controversia


refiríndose a aquel debate púbrico que Vicente Sierra, principal cabeza e vos cantante -máis cantante que cabeza- do lerrouxismo antiestatutario mendaz e traidor, propuxera e logo, acobardado, dempois de mil demoras e disculpas e mentiras nunca aceptóu.
Era pra nós, cando voltábamos, o nome de Bóveda a bandeira, o santo e seña, do esforzo de Galiza por se erguer. Si, simprificando, Castelao siñificaba o cor emocioado, Bóveda era a testa orgaizadora i o brazo actuante.
Xa de volta da xeira polo Fisterra, na tarde do pirmeiro sábado rubín, como adoitaba faguer sempre que podía, a Poyo Grande, pra ouvir unha vegada máis a Salve litúrxica do serán no Mosteiro de San Salvador, un garimoso recanto galeguista dos Frades Mercedarios, onde se garda o sartego de pedra de Santa Trahamunda, a padroeira dos emigrantes.
Nunha carta de Castelao que recibira naquela mañán, Daniel amosábase nela moi teimoso e premonitorio. Anunciaba, profético, o que logo pasaría. Queixábase da carencia total de olfato político do Goberno repubricán. Criticaba acedamente a demora en levar ás Cortes o Estatuto xa aprobado no Plebiscito, e coidaba que isto acarrexaría un drama inminente, xa que a Autonomía de Galiza ben podería ser un coto de defensa as liberdades das Hespañas frente as forzas reaicionarias que él sabía estábanse orgaizando. Pro que ise "señorito coruñés" -como lle había chamado nun famoso debate parlamentario- de Casares Quiroga non comprendía ren de todos istes probremas, atrapado por un madrileñismo narcotizante, miope
e burocrático. Remataba dicindo que o aspeito politico era tan grave que o úneco que podería evitar a catástrofe era unha "dictadura repubricán". Taxativarnente decía eisí- "unha dictadura repubricán".
Non se trabucóu Castelao en ren. As cousas desenroláronse, máis ou menos, como él preconizaba.
Eu coido, cada vegada máis firmemente, que a principalísima razón de fondo pra o erguemento dos facciosos e desleigados non foi o asesiñato -un asesiñato ben estúpido, por certo- de Calvo Sotelo, senón a aprobazón plebiscitaria do Estatuto para a Autonamía de Galiza. Non embargantes, as creenzas españoleiras de Calvo Sotelo removeron i empurraron as forzas reaccionarias do españolisrno de pandereta e marcha militar. Non esquezamos aquela frase lanzada polo que fora Ministro da Facenda cando a Dictadura do Xeral Primo de Rivera: "España, antes roja que rota". A frase froitificóu, en efeuto. E foi logo unha resultante non do dilerna, senón de totalidade: roxa e rota. Roxa de sangue escoada en ríos de barbarie pola queixada de burro -Millán Astray diría, ¡ muera la inteligencia ! - de tantos cains como agallouparon as terras das Hespañas.
E foi tamén rota, rota por moito ternpo -inda dura-, nas duas Hespañas antagónicas e irreconciliábeles. Polo contrario, paradóxicarnente, erarnos nós, os nazonalistas galegos vascos e cataláns, os que percurábamos reconstruir as Hespañas nunha unidade de pobos ceibes, de aperta fraterna, de farturento fogar pra todalas xentes da Penínsua, felices e pacíficos baixo un ceo común de liberdade e ledicia, marcados polo siño sagrado do dereito con que todo home e pobo nacen, a autodetermiñazón.
Porque sabían os lubicáns que a Autonomia de Galiza, xunguida á dos outros pobos hirmáns, impediría toda posibilidade de trunfo a un alzamento das escuras apetenzas dos españoleiros de chinchín, da Banca abafante, da crereicía cortesán e trunfalista, do militarismo zugador insaciábel das veas da economía estadal, dos terratenentes feudales, da inquisizón intelectual, porque o sabían foi que se ergueron en fogueira de desolazón e morte denantes de que o Estatuto se confirmara nas Cortes Repubricáns.
Era ísto como dixen, nun sábado. Un sábado dazaoito do mes de Sant-Yago. Xa en Canarias i en África estaban saíndo do forno "el Glorioso Alzamiento, la 'Santa Cruzada' " e púñase en camiño "el Imperio hacia Dios". Poucas horas denantes de que os desleigados de Pontevedra se ergueran contra o Goberno da Repúbrica.
Non voltaría a falar con Bóveda hastra velo na Cadea. I aquí atopeino coma sempre, calmoso, tranquío, sin querer supor que lle sucedería ren de malo. ¿Qué dano lle poderia pasar a quen nada fixera contra das leises?. Independenternente da creenza en que a algarada facciosa non podería durar moito tempo, non tiña medo pola sua seguridade persoal. Ista prena confianza no trunfo da legalidade perduroulle deica o intre da morte. E morreu con ela.
0 que estaba pasando non era senón un aicidente máis que se repetía, cáseque periódicamente, na Hestoria de España. As forzas da Repúbrica trunfarían; a inxurxencia militar serviría de esperanza aos futuros Gobernos pra que non se confiaran tan parvamente dos badoucos, e pra que se adiantaran nun fondo cámbeo nas estructuras político-económico-sociaes das Hespañas. 0 estatuto sería ratificado axiña nas Cortes; e pra Galiza albiscábanse días fermosos.
Ás vegadas penso si Bóveda disimulaba unha interna intranquilidade e falaba eisí pra non desañimar aos pouquiños que poidemos chegar a él. Mais razono logo que non. Bóveda era incapaz de mentir nin tan siquera con unha mentira piadosa. Realmente decía o que sentía. E tan era eisí que podendo fuxir nono fixo. Fuxir fácilmente, sin rnaores resgos. Pro non quixo, porque non tiña ren na concenza que o acusara de calisquera trasgresión.
Eu coido, relembrando a Bóveda, si non se poidera decir dél o que se lee nos oficios de Santa Inés, aquelo de "tan sinxela a súa ialma, tan iñocente o seu cor, que iñorante do mal non sentía terror".
Unha das probas e que no nefasto Consello de Guerra que o condeóu, sentado no banquillo á veira de Pampín, -os dous xuntos acusados-, cando lle chegóu o turno da autodefensa, adicouse máis a mostrar e demostrar a iñocenza daquél que a sua propia. E tan ben o fixo, tan bó abogado defensor resultou do compañeiro, que a él sentenciárono a morte, i a Pampín non.
Xa veredes, no decorrer diste libro, cómo se desenrolaron os sucesos deica o fin físico de Bóveda. Mais cecáis, dalgunhas cousas, conven que fale eu.
Por exempro: Na serán anterior ao fusilamento de Alexandre, eu andaba polas casas, polas oficiñas, polas ruas de  Pontevedra en percura de non sei qué miragre pra tratar de salvalo da morte.
Houbo un intre en que algunha notiza espranzadora alcendeu na miña alma unha faísca de ilusión... e sentín que me chamaban
damodiño: -Señor Sesto. Era un Guardia de Asalto con quen non había falado nunca nin coñecía senón de vista. Temín non sei qué.
Aquela mesma tarde o Capitán dos de Asalto habíame parado pra ameazarme por andar tratando de salvar a Bóveda, o roxo-separatista, "y tú eres uno de esos, y te va a pasar lo que a él". 0 Guardia falábame en galego. -Mire, señor Sesto; por favor, escóiteme.
Había nos seus ollos unha door infinda, como un pasmo sin fondo.
Decateime axiña e doume confianza. Comprendín no intre que non era un nemigo. -Señor Sesto, eu son moi amigo de Bóveda; aínda o outro día fun a visitalo á cadea coa miña muller. Somos tamén de Ourense, e brincamos xuntos de meniños. E agora, agora... -agora qué?, pergunteille. -Sorteáronme, e teño que formar no pelotón de fusilamento. -Póñase enfermo, aconselleille. -Fáranme Consello de Guerra, pois non mo creerían, teño fama de repubricán. 0 que vou a faguer e negarme. Si me fusilan que me fusilen por algo.
-¿Ten fllos?. -Teño sí, señor.
Eu estaba vivindo ises momentos que fican fora da realidade cotián, fora da norma do vivir e do morrer, nun terreo no que as
ideias, os sentimentos, as verbas, perden o senso de todolos días pra se adentrar nun mundo despersoalizado no que xa non se sabe si é fogo ou xelo o que nos consume.
-¿E que vai a conquerir con que o maten a vostede tamén?. ¿De qué pode servir outra morte máis?. Nin tan siquera tería o consolo de oferescer a sua vida pola dél. -¿Qué vou a faguer entón, señor Sesto?. -Vostede é católico?. -Son sí, señor.
Era xa un volcán a estoupar no meu cor, i algo nos meus beizos falóu, que non era eu. Unha voz que non era a miña.
-¿Qué tal tirador é?. -Estou calificado de pirmeira. -Pois ise valor tan estraordinario que vexo en vostede póñao ao servizo, sereamente, do seu pulso e apúntelle ao cor, pra que non sufra. I oferezca a sua door por Alexandre e por Galiza.
Alonxeime axiña, arrepíado. Ouvin detrás de min un salouco. 
Non volvín a ver na miña vida a aquel horne; nin perguntei por él; nin sei cómo se chamaba. Soio soupen dempois que Alexandre Bóveda tiña un disparo no meio e meio do cor.
Ista conversa foi esaitamente as¡. Venme arreo a memoria; soño con ela. Son as mesmas verbas. E martélanme na ialma, sin saber si fixen ben ou mal.
Tiña de pasar dimpois pola esperenza rnáis espantosa da miña vida, unha noite de capela con un sentenzado a morte. Un xa non sabe si está vivindo aboiante en nubens de ensono e ficción ou si alenta mergullado aló dadentro dun río e freixas de sangue amortecida, a sangue das propias veas do noso corpo e da nosa ialma.
É un vivir non se sabe si adormecido por unha anestesia física e cordial ou por unha hipersensibilidade aloumiñante. Unha mescolanza de todo. Un sentirse envolveito e sulagado nun mar de door i ao mesrno tempo apalparse e alcontrarse como por dafora de todo.
Actor i espeitador. Ancéiase que aquelo non remate enxarnáis en defensa do intre final, e, ao mesmo tempo, tolo de  desespranza, arelar con todalas forzas da ¡alma que remate o drama e que sexa un mesmo o que morra.
En verdade, non se sinte difrenza ningunha antre ser o que vai a morrer ou o que vai a voltar ao fogar i aos seus dentro de
pouco. De todolos xeítos, decatámonos, sin pensalo tan siquera, que un morre alí tamén; que un forma parte xa dunha  estadea pantasmal.
Puden haberme ceibado de todo isto, pro houbera sofrido moitismo máis, si e posíbel sofrer máis, quedándome dafora a espreita ¿de qué?. Cada un e como é, i eu son eisí.
Porque, adernáis, pra faguer todo máis terríbel, máis criminal, máis sádico, non foi, verdadeiramente, unha soia noite de capela.
Na realidade de sofrimento foron cáseque tres dias.
O fusilamento tivo lugar na mañán do dezasete; non embargantes, a execución notificóuselle pra o dia quince. Pro, ¿cómo se ía a matar a ninguén nun día de festa tan grande e tan santo como o día quince de agosto, un dia adicado a Virxe?. Imposibel; sería un pecado grandismo. ¿I o dezaseis?. ¡Ah!. Sería outro pecado imperdoábel, porque o dezaseis caía en domingo.
Este era, e sigue sendo, o senso católico dos que axudaron a Franco na "Santa Cruzada".
Ese era, i é, o catolicismo oficial de España. Un catolicismo "católico-apostólico-español". Un catolicismo que non  compaxina, en modo algún, co dos que somos "católico-apostólico-romanos" denantes e dempois do Concilio.
Pra éles unha matanza en día festivo non pode facerse, porque e pecado. Pro, por unha lóxica de non se¡ qué teoloxía, e por arte de birlibirloque, esa misma matanza xa nono é en dias correntes da semana. E decir, según éles, que o pecado non e unha entidad "per se", ontolóxicamente considerada senón circunstanciada somentes ao día da semana. Ou sexa, que un feito que era pecado nos domingos trócase en virtude de xustiza nos luns.
Isto é tan ausurdo, tan fora de toda norma de razonamento, que invertindo os termos facemos este pranteamento: O comprimento dunha sentenza debera ser, indudábelmente, un acto de xustiza.

Alexandre Bóveda por Maside  Alexandre Bóveda debuxado por Maside

¿E cómo a xustiza, que ten que ser, que debe ser, indemorábel, pode aprazarse somentes debido á cicunstanza do día da semana?.
Sobor de todo cando esa demora bota por terra o mínimo sentimento da caridade. ¿Ou é que pra un cristián verdadeiro hai na escada axiológica algún valor máis outo que a xustiza i a caridade?.
A demora do asesiñato foi un acto de sadismo máis na secuencia de crimens e crueldades sin fin, basada nun ritualismo "católico español" que conculca e aldraxa os máis nidios sentimentos do auténtico cristianismo. Todo pra axudar a quen non facía moito tempo autodefiñírase coa famosa frase "ni mujeres, ni copas, ni misas".
Fun o derradeiro en entrar na cela convertida en capela na vella cárcere de Pontevedra aquela noite.
Nunha cadeira, sentado, o bon e santo franciscán P. Lois M. Fernández. Aos seus pes, de xoenllos, Alexandre Bóveda confesábase.
Xa leeredes quénes máis estaban alí. Confesámonos tamén Xosé María Álvarez Gallego, Xosé Álvarez Limeses i eu, que logo comungaríarnos como o fixo Alexandre. Eu ao seu carón. Cando rematei de me confesar, Bóveda leía sereamente o Kempis. Logo a imposizón do escapulario do Carmen.
Non se¡ por qué, pro mentras se decía misa Alexandre chamoume. -Sestiño, ven a rezar comigo en galego. Pregamos xuntos as oraciós rituaes. Creo en Deus Pai Tadopodeiroso... Deus che salve, Raíña e Nai... Pai Noso, que estás nos Ceos... Ave María, ateigada de gráceas...
-Deus cho pague, Sestiño. Agora déixarne meditar un pouco.
Penso moitas vegadas en por qué Bóveda me chamóu a carón dél, tendo á sua veira outros da familia, i eu nono era. E coido que foi porque eu representaba para él, naquil intre trascendental, á outra gran familia, aos hirmáns en Galiza, á Galiza enteira, a Terra moza do futuro.
Logo a esquirbir cartas, sin lle tremar o pulso... o libro de Taquigrafía Galega... as notas pra o Goberno de Galiza... o boceto
de lauda pra a sua composta...
-Eu prégolle que deixe envolver o meu cadavre na bandeira galega.
Aquela basura humán, o Xués da Causa, o Comandante Vila, respondeulle, mintirán e cobarde, que non había incomenente.
-Xerardo, dalle a Amaliña istes cartos, que son déla. Eiquí teño unhas moedas que sobran das contas. Non sei de quen son;
dádellas aos probes.
Eu gardo, como a un tesouro, unha daquelas moedas, un vello pataco de cobre.
Era ficar fora do tempo e do espazo. I o relox destruíndo os segundos crimiñalmente.
Unha aperta final i un bico, como unha despedida pra un curto viaxe, como un deicalogo, como si non estivéramos no andén da morte... Bóveda, como un galego máis, ia a emigrar tamén, nunha xeira sin retorno posíbel, por un mar sin orelas.
-Alexandre, ten confianza en Deus.
-Sí, Sestiño. -Bóveda sempre me chamóu en dimiñutivo-. Eu teño ausoluta seguridade en Deus. ¿Non ves? Xa pasei eiqui o
purgatoiro. Dentro duns intres descansarei acochado no colo de DEUS.
Fica tranquío.
Istas foron, textuales, as derradeiras verbas que ouvín dos beizos de Alexandre Bóveda.
Algúns ensináronme no correr do tempo o xeito de vivir. Alexandre foi, deicagora, o úneco que me oferesceu, co seu exempro, un xeito de saber rnorrer fermosamente.
Bóveda sai da cadea no entre lusco e fusco do mencer. Sinte o frío da brétema, e rube as solapas da chaqueta. Fita ao ceo como si o quixera apreixar cos ollos. Alí está o auto dos Guardias de Asalto, agardando na alba do día. I é no Alto de Alba, detrás da Caeira, onde e feito o seu pasamento.
A verba galega "Pasamento" ten un fondo senso ledo i ateigado de espranzas. É o sinxelo pasar. Non o morrer  definitivamente. No caso de Alexandre Bóveda, é o pasar dende o Alto de Alba a aquela Alba de Groria que tan ben diría Castelao.
Fora, na rua, agardaban, en espreita anguriosa, Antón Iglesias Vilarelle i Enrique Fernández -garimosamente, Requitrún-. Amos, corno meu pai, como Alexandre, funcioarios da Facenda.
-Hai que atopar axiña unha bandeira galega e levala ao cimiterio pra envolver a Bóveda.
-No Casino hai unha, vámola a buscar.
E alá foron Requitrún e Iglesias.
O Casino, por certo, coido que foi o pirmeiro edificio púbrico onde se erguera un dáa a bandeira de Galiza en Pontevedra.
Eu fun ao cimiterio direutamente. Estaba chegando o cadavre de Alexandre ao depósito. Exaitamente, si mal non me lembro, dezasete minutos antre deixalo vivo i atopalo rnorto. Un encontro crudel e desgarradoiro. Un decatarse, de súpeto, de que non foron un mal ensono as horas anteriores. Un derrubarse definitivo das máis lenes espranzas. Un sentir todalas miserias do mundo entoñándose no cor.
I ao rnesmo tempo, unha piedade infinda en doces bágoas.
Chegaban os amigos coa bandeira. 0 Comandante Vila nega o permiso que prometera pra envolver a Alexandre. ¡Comandante canalla!, ¿ónde ficaba o honor da sua verba?.
Mais eu, home de cote con moi pouco carauter, son as vegadas terco e tozudo. Saín a toda presa a casa dos meus pais. Amos choraban coitadiños. Trate¡ de consolalos. Non tiven tempo de lles espricar ren, nin me atresvín a emociar máis á miña nai co meu pedido. Funme axiña a casa de Pepita Novás -que logo sería a miña cuñada- e pregueille que me fixera unha pequena bandeira.
Fíxoma, duns oito por seis centímetros, e volvín ao cimiterio de San Mauro. Non sei como puden correr tan depresa; pro levaba en rnin dous fogos alcendidos: un de carraxe, de odio, de asco; outro de amor.
Acerqueirne a Alexandre. Somellaba como dormido no cadaleito.
Biqueino e, disimuladamente, metinlle a bandeira debaixo da chaqueta, no peto do chaleque, sobor do cor. Unha bandeira pequechiña, pro que acochóu, como unha nai amante, a toda Galiza.
Saquei os dedos benzoados con sangue aínda fresca, a sangue dun mártir. Dempois, de xoenllos, recei docemente. Tiña a ialma como recen nada. Era como si Alexandre Bóveda me dixera de novo:
-Deus cho pague, Sestiño.
Dempois do enterro baixei do cimiterio paseniño. Fitaba os dedos que se tinguiran no sangue de Bóveda. Había en min como unha donda, lene e tranquía ledicia. Rubín a casa, que quedaba de camiño, a lles contar aos meus pais. Fun dempois a buscar a Chariño, a miña noiva, hoxe a miña dona, que tamén nasceu en Ourense.
Por isos vieiros mentaes incomprensíbeles, lembrome ben, cando baixaba de San Mauro, viña pensando en algo que me contara Castelao.
Cando Calvo Sotelo lle roubara as actas de diputado a Bóveda, Daniel atopou ao ex-Ministro nos pasillos do Congreso. E ao ir Castelao a lle decir algo forte, Calvo Sotelo atallouno respondendolle: -Bóveda vai moito máis que pra simpre diputado. El será o futuro Ministro da Facenda de España.
¡Ministro da Facenda!... I agora ficaban os dous soterrados.

Penso en moitas vegadas na vida de Bóveda, na sua morte, nos seus anceios, nas suas espranzas, nas suas convicciós, e inquiro esculcador: ¿é que o ideal de Bóveda reducíase a un sirnpre sentimento nazonalista, de enxebre, anque fonda, galeguidade?. ¿É que todo comenzaba e finaba ahí, nunha "Galiza ceibe"?.
Nunha ocasión pergunteille a Bóveda cómo e cándo e por qué nasceu á vida da loita politica. Contoume dempois de pensalo un pouco.
-Coido que de moi pequeno. Eu estaba a veira do meu pai, sentados os dous na soleira dunhas obras. Meu pai leía un xornal.
Alguén pasóu e rosmou. "Qué tempos; agora hastra os obreiros leen o periódico". Si, alí comenzou a rniña vida politica.
Esto faime convencer de que Bóveda era algo máís que un nazonalista.
Toda a vida loitou, ao parescer, sosmentes por ¡so, por nazonalizar a Galiza; porque os galegos foran e se sentiran galegos; por unha Terra ceibe e dona dos seus destiños. Mais teño a seguridade de que iso non eran máis que unhas escadas no seu pensamento e nos seus degaros. Galego cen por cen, non se podía aledar con somentes unha Galiza ceibe de forzas alleas. Era perciso ceibala tamén das suas propias debilidades, das cadeas que a agrilloaban dadentro de sí mesma.
El sabía moi ben que o simpre feito de abranguer a unidade estado-nazón non podía solucionar miragreiramente os probremas da Terra e dos homes. Loitaba por conquerir unha Galiza ceibe, como se percura unha soeira de terra firme pra erguer a casa. Pra él Galiza era algo máis que unha terra fermosa con ríos cantareiros, un mar farturento i un ceo enriba. Era o fogar duns homes que se chaman galegos, os galegos de hoxe, os galegos de mañán. Eran os homes o que preocupaba a Bóveda. Era o pobo galego o motor daquel cor tan rexo, tan namorado, tan dondo. Anceiaba o benestar pra todolos galegos, pro un benestar na sua propria Terra, sin máis emigrazón nin máis viuvas de vivos.
E pra isto faría falla unha revisión total de todolos estamentos do vivir político, económico e social de Galiza. Máis nidio aínda: compría dunha auténtica transformazón e novas formas das estructuras e dos sistemas socio-económicos.
Pro transformazón non quer decir coutarse e limitarse nun programa predetermiñado; cinguirse a unha filosofía estática e predogmática. Ser transformador é moito máis que iso. Ser transformador é vivir nunha espectativa costante, nunha aititude de loita sin acougo. Ser transformador e selo incrusive dentro da propia transformazón, e seguir séndoo dempois de conquerir o fito fixado, que nunca deberá ser o derradeiro. Porque, anque pareza unba brincadeira de verbas, a vida sempre lle pranteará probremas á vida, indefinidamente. ¡Probes dos homes que non teñan entre éles homes visionarios! I é que, non hai dúbida, todo ideal corre o risco de deixar de selo cando chega a abranguer a meta proposta, e devir na alienazón e na aliñazón dos bandullos satisfeitos.  O senso ontolóxico do transformador fica ceibe de todo fanatismo e, ainda máis, de todo papanatismo. Fica na inconformidade arreo, na creenza irreversíbel de que sempre se pode e se debe loitar por conquerir algo máis perfeuto.
Alexandre era, nidiamente, unha lumieira da renovación galega.
Demostrouno no percorrer intenso da sua vida a no martirio da sua morte.
Moitos coidan que Alexandre Bóveda rnorreu definitivamente.
Están trabucados os asesiños i os enterradores. Por él poido decir Castelao no seu álbume 'Galiza Mártir", non enterran cadavres; enterran semente. I a máis aquelas verbas que pregóu Antón Vilar Ponte cando o enterro de Lousada Diéguez, i os vermes que han roer os teus miolos sofrirán o castigo de se trocar en vermes de luz.
Amigos leutores:
Non vos contentedes con follear iste libro en simpre percura dunha biografía anecdotaria. Alexandre Bóveda é rnerescente dunha maor atenzón.
Prégovos que esculquedes o fondo distas páxinas e vexades por qué e pra qué vivíu, por qué e pra qué rnorreu Alexandre Bóveda.
E percuredes tomar exempro da sua vida, paixón e morte.


Xosé Sesto.
Caracas - Outono de 1971.

Fuente: trancripto do libro Vida, paixón e morte de Alexandre Bóveda - Autor: Xerardo Álvarez Gallego - Edición Nós, Bos Aires 1972, mercado no Centro Galego de Bos Aires.