Venta online brezo vallas Girona
Venta productos peluqueria, belleza y estetica Xpels
Venta ropa interior mujer Lintima
Uniforme laboral ropa trabajo Global Uniformes
Tiendas online Ecommerce ServiWebsi
Créditos para su tienda online

Galicia espallada

Unha recolleita da cultura galega

Literatura, historia, arte, música, gastronomía, galeguismo, tradicións, lendas, costumes, emigración

Á memoria de Manuela Viaño (1929-2013)

Entrevista a Carlos Casares: "SABOR GALEGO" 

(InteresArte 4, inverno 1998, David Barro)

Carlos Casares

¿Que lle gustaría ter escrito?

Unha desas novelas que a min me gustan tanto como Ana Karenina.

Se volvese a empezar, non faría...

Algunhas cousas non faría pero tampouco me arrepinto. Son unha persoa cun escasísimo sentido da mala conciencia, vexo as cousas mal feitas como equivocacións, porque son unha persoa pouco atormentada. Sempre que fago o mal sobre algunha persoa é inconscientemente.

Fálame un amigo de Xinzo da Limia que o recorda paseando sempre cun libro na man ¿como foi a súa infancia?

Foi unha infancia bastante feliz, de recordos agradables, porque gocei dunha grande liberdade, non tanto en Xinzo onde tiña que saír sempre á rúa acompañado dunha rapaza que traballaba na casa, senón na aldea onde tiña unha liberdade total. Alí aprendín cousas que a un neno da vila lle quedaban máis lonxe. Recordo, por exemplo, cando un amigo me fixo ver cómo crecían as plantas, fixo unha leira e sementou os graos, e eu cando vin cómo saíron as primeiras herbiñas pareceume un milagre. Aprendín as cousas dos paxaros, das plantas, dos animais...

E tamén aprendeu o galego.

Si, claro, porque na miña familia se daba unha situación, non estraña porque se daba en moitas familias, pero si curiosa: o meu pai era galego-parlante habitual e miña nai falaba castelán. Cada un falaba o seu e eu non era consciente de que un falaba dunha maneira e outro doutra. Inclineime máis polo meu pai, aínda que manexei as dúas linguas.

Dende os once ós quince anos estivo no Seminario, onde prohibían ler xornais, falar de fútbol e, sobre todo, falar galego.

Eu fun ó Seminario por unha razón bastante divertida. A miña nai tiña un parente arcebispo en Santiago de Cuba que viña a ver á familia cada catro anos. A primeira vez que o vin impresionoume moito, e eu non quería ser cura senón arcebispo, era o meu modelo. Chegados os once anos, coa enorme ilusión que lle facía a miña nai e a escasa que lle facía ó meu pai entrei no Seminario sen saber ben o que era. De feito, eu quería ser un arcebispo, casado e con moto. Cando levaba quince días, o día que Franco inauguraba a nova estación de Ourense, planifiquei a fuxida. Estiven algún día dando pan ós cans para facerme amigo deles e poder saltar o muro sen que me ladrasen. Un día en plenos exercicios espirituais escapei cara á casa da miña avoa, e ó pouco tempo chegou o meu pai e díxome que estaba tolo, que me ían botar. Entón volvín, reincorporeime e ninguén o soubo ata pasado o tempo. A partir de aí, tiven a impresión de que non podía escapar porque ía causar problemas a alguén, ademais fixen amigos e estaba máis a gusto, aínda que sempre pensei que ese sitio non era para min.

Pero a súa realidade era ben distinta ós rapaces da aldea, vostede non fuxía do arado.

Non claro, ó revés, o meu pai tíñame destinado para estudiar mediciña, xa que na miña familia había moitos médicos.

Esa vida criticábaa en El Averno, o xornal clandestino que vostede facía no interior do Seminario.

Si (ri), eu era moi trasto e xoguetón, un rapaz moi vivo e facía gamberradas. Aquelo quedábame pequeno, sentíame pechado. Así comecei a sacar un xornal chamado El Averno, escrito a man, penso que o sacaba os xoves. Ó enterarse o profesor de Literatura pedíame que o lese en clase. Todo era inventado, poemas, noticias e entrevistas imaxinadas, pero alguén se sentiu aludido e custoume desgustos, incluso unha auténtica paliza. Foi un dos incidentes desagradables que tiven alí, onde en realidade me trataron moi ben. A única preocupación que tiña era que non sabía cándo ía marchar, porque a formación foi excepcional, sobre todo a do profesor de Literatura, verdadeiro responsable de que eu sexa escritor.

Teño entendido que o seu primeiro contacto cun texto galego foi Rosalía de Castro.

Si, alí o galego estaba proscrito, era inservible dende o punto de vista académico, social..., entón no seminario tiñan moito interese en que os rapaces se esquecesen do galego e aprendesen o castelán, que era a lingua na que ían desenvolver a súa vida de curas. Eu entendíao en parte, o que non lograba comprender era por qué prohibían falar de fútbol, non xogar, senón falar. Lía a Rosalía pola miña conta e, dende entón, fixen algúns poemas en galego.

Hai case que 25 anos acusárono de castelanizar o galego literario na novela Xoguetes para un tempo prohibido. Vostede defendeuse dicindo que buscaba unha linguaxe asequible que puidese entender toda a xente. ¿Seguen sendo necesarias solucións coma esa para axilizar o idioma?

Eso pareceume unha tontería. Eu fun educado nesa etapa onde se buscaba que a palabra en galego non se parecese ó castelán, pero a min sempre me gustou escribir con naturalidade, coa sinxeleza necesaria para que a xente poida entender o galego, foi unha opción deliberada. Agora xa estamos nunha etapa distinta, nunha fase diferente, e a pureza lingüística é un obxectivo que debemos acadar.

Semella que o galego nunca rematará o seu período de expansión.

Cada vez menos, porque é unha lingua cada vez máis fixada, polo tanto terá menos opcións ó facerse máis pechada. Pero como é unha lingua procedente do mundo rural, que se adapta á cultura urbana, tivo que buscar solucións.

Vostede e máis Salvador García-Bodaño, foron os traductores das letras de Raimon do catalán ó galego. ¿Que importancia tivo o fenómeno Raimon no proceso de galeguización?

Ocorréusenos traer a Raimon a Galicia porque tiña un dobre sentido; un acto de rebeldía contra o franquismo, pola súa condición de catalán, e unha reivindicación da lingua catalá, podendo extenderse ás nosas peticións galegas. Así, pensamos que ademais de traelo poderiamos traducir as súas cancións ó galego e repartir folletos con esas traduccións. O recital foi un éxito.

Entón, no proceso antes aludido, ¿cales foron os momentos máis decisivos entre a súa Universidade e a miña?

Hai un momento importante que foi cando empezaron as primeiras organizacións de estudiantes, que naceron como grupos de actividade en contra do sindicato de estudiantes. Xurdiron movementos espontáneos, dando orixe a unha agrupación democrática de estudiantes, onde se integraron rapaces da Unión Católica, de esquerdas, uns poucos galeguistas..., e levaron todo o peso da loita. Comezou sendo un grupo minoritario de entre quince e vinte estudiantes ata que, presentando un candidato en cada facultade, acabaron por gañar as eleccións en todas menos en Farmacia. Este proceso foi acompañado de tertulias onde se foron creando rapaces que se foron sumando á maioría inicial.

¿Pode establecerse unha especie de ambivalencia moral na súa persoa na época da Universidade, movéndose entre a esquerda estudiantil e o galeguismo das tertulias?

O galeguismo non creas que estaba moi presente neste movemento. Eu era galeguista, pero...

Nas tertulias quizais...

Nas tertulias, si. Nós tratabamos de darlles ese sentido.

¿Ata que punto influíu Ramón Piñeiro nos seus pensamentos?

No meu concretamente, moito. Leváronme á súa casa nada máis chegar a Santiago e dende aquel momento quedei encantado, ata o punto de que foi unha das persoas que máis me influíu.

¿E a Teoría do nacionalismo galego que lle pediu personalmente a Risco?

Si, a Risco coñecino antes, claro, cando estaba estudiando en Ourense. Eu ía á súa tertulia pero non coñecía a súa traxectoria política. Un día na miña casa, vin un diccionario enciclopédico onde poñía: Risco escritor galego, autor da Teoría do nacionalismo galego, e era o único que sabía del. Cando o coñecín, con toda naturalidade, sen saber qué quería dicir aquelo, pedínlla e el me dixo: "esas foron coñas da mocidade". Sempre tiven con el unha relación agarimosa porque con Risco se aprendían moitas cousas, era un pedagogo da linguaxe.

Vostede é membro da Real Academia Galega, ¿pensa na Española?

(ri) Non, en principio, non.

Carlos Casares mostrouse sempre defensor da arte como dereito de todos os humanos, non só das minorías. ¿Chegou xa ese momento ou queda moito camiño por percorrer?

Non sei se hoxe falaría nos mesmos termos nos que falei hai moitos anos. Cada vez penso máis que a arte é un fenómeno minoritario, de todas maneiras hai sucesos sorprendentes, como que unha novela de Umberto Eco poida converterse nun fenómeno de masas ou que se formen longas colas para algunha exposición. Eu desconfío de que sexa interese pola arte, porque a arte non lle gusta a todo o mundo, o mesmo que as matemáticas, a bioloxía ou os diferentes gustos á hora de administrar as lecturas. Ogallá chegue o momento onde todo o mundo lea a William Shakespeare.

Recórdolle unha frase súa: "A pluma do escritor debe estar sempre ó servicio da liberdade dos homes". ¿E imposible desvencellar a arte ou a literatura do compromiso social ou político?

Depende do que se entenda por compromiso social ou político. Eu hoxe creo que a literatura e a arte teñen un compromiso consigo mesmo. A visión moral da literatura e a arte dos 60, da que eu participei, hoxe non encaixa ou, polo menos, temos unha visión moral diferente.

¿Está dacordo coa división da súa obra narrativa en dúas etapas: unha que iría dende "xoguetes", caracterizada polo compoñente biográfico, a abundancia de monólogos e referencias á infancia? ¿E unha segunda aberta cos "escuros soños de Clío", que afonda nos temas da condición humana, como o desamor ou a violencia?

Pode haber dúas etapas. Sempre hai unha etapa onde a literatura é moito máis biográfica cando es novo, pola falta de experiencia de vida, logo vaste dando conta de que a literatura ten autonomía e do que se trata e de falar da vida... pode haber dúas etapas, aínda que non sei ónde acaba unha e ónde comenza a outra.

¿Imaxinación e sinxeleza poden ser as súas características principais?

A imaxinación non sei ata qué punto, porque aínda que toda a miña obra é imaxinada, ten un sentido realista clarísimo. A sinxeleza, si, entendida dunha maneira concreta, como opción estilística bastante universal e predominante na historia, para min todo artista sinxelo é o resultado dunha conquista estilística, o espontáneo é o complicado, escuro, barroco. Ós que din que a sinxeleza é signo de superficialidade, é porque non saben que é un rango estilístico que nada ten que ver co pensamento; un pode expresar un pensamento moi profundo de maneiras moi distintas. Cando un entende algo exprésao con claridade, e como exemplo temos a Biblia.

Todos facemos cousas que ó longo do tempo deixan de interesarnos. Eu teño artigos que leo a miúdo e outros que pasado un tempo xa non me ofrecen nada. ¿Pasoulle algo parecido con Cambio en tres?

Hai unha especie de lenda porque non o reedito, que se pola dedicatoria a unha rapaza... Podo reeditalo, pero foi un libro que fixen circunstancialmente, sen a inocencia do primeiro Vento Ferido, é moito máis pensado, pero deixoume de interesar, non é que me teña arrepentido de publicalo.

Dúas veces galardoado co premio da Crítica Española (1976, 1998), tamén obtivo o da Crítica Galega, finalista do nacional de narrativa... ¿Para que serven estes recoñecementos?

Eu que teño sido xurado de tantos, doulles unha importancia relativa. Podo contarche que nunha final do nacional de narrativa empatamos a sete votos, repetimos as votacións e ninguén se movía do seu voto. Entón eu propuxen tirar unha moeda ó aire pero negáronse. A partir de entón, buscaramos a fórmula que buscaramos, o que estabamos a facer era lexitimar algo bastante espúreo, porque xa era un problema de puro azar. O desempate desfíxose porque nos enganaron ó propoñer 5 votos por cabeza en vez de un e que os administraramos. Eles non lle deron ningún voto ó noso candidato e perdeu. Coa aparencia dunha votación seria, fíxose dunha maneira moito máis indigna que se se fixera coa moneda. E dicir, que depende de moitas cousas e eu doulle moita máis importancia á opinión dun lector cualificado que a un premio.

¿Que lle parece Saramago e que lle deran o premio?

Home eu son moi amigo del, temos unha relación persoal de moitos anos e, polo tanto, estou moi contento de que lle desen o premio. En primeiro lugar por el, e en segundo lugar, porque é a primeira vez que se lle dá o premio á literatura portuguesa, que era unha inxustiza que aínda non se lle dera ningún. A Saramago coñecino cando era un escritor sin éxito, de terceira fila ou segunda fila, e penso que é merecido o cambio de estatus.

Penso que cada vez existe menos romanticismo vital, vostede deu un paso de apoio cara a xente nova. ¿Como se lle ocorreu editar InteresArte, un proxecto a todas luces non rendible economicamente?

A cultura lamentablemente está mediatizada, pero como eu dirixo unha empresa que non ten unha finalidade comercial, permítenos apoiar proxectos interesantes dende o punto de vista cultural aínda que teñan unha rendibilidade negativa, todo isto gracias á xenerosidade dos accionistas da empresa que dirixo, que nunca pediron diñeiro algún. Eu fun educado dentro da filosofía de Ramón Piñeiro, primeiro director de Galaxia, de que había que apoiar os proxectos que foran culturalmente interesantes independentemente de que fosen rendibles, sempre que dispuxesemos doutros medios que si o fosen.

Un día que estabamos ambos os dous tomando un café con Damián Villalaín, falaba que despois de sufrir un accidente, unha das primeiras cousas nas que pensou foi Galaxia, a súa filla, familia... Vostede, director da revista Grial e da Editorial Galaxia, Presidente do Consello da Cultura Galega, Presidente do PEN Clube e Catedrático de Literatura Española, ¿ata que punto o absorbe o traballo, as obrigas?

É que Galaxia é unha empresa moi especial, coa historia e o pasado que ten, parécese máis a un club de amigos, unha empresa onde sabes que todo o que está sucedendo alí non redunda en beneficio de alguén que te pode estar explotando. Hai unha forte implicación da xente que traballa alí; debe ser unha das poucas empresas do mundo onde se os traballadores lle dixesen ó director queremos un aumento de soldo, estaría encantado porque non por iso deixa de gañalo ninguén. Por eso non me estraña que Damián pensase en Galaxia.

¿Que é un fracaso?

É unha cousa moi humana, que un proxecto che saia mal, que te equivoques. Pero non se debe dramatizar, sempre que non sexa unha proba de falta de talento; cando unha persona ten talento o fracaso é unha anécdota circunstancial na súa vida. Esto vese moi claro coa capacidade de encaixe dunha crítica que ten a xente con talento e a xente sen talento, a xente de talento soporta mellor as críticas que a xente sen talento, porque para a que non o ten significa negarlle todo.

Como Presidente do Consello de Cultura Galega fale do fin último deste organismo. ¿Cales son os principais obxectivos?

Eu quero que sexa un centro de reflexión. Somos un organismo consultivo, entendendo como tal, a unión das personas máis dinámicas da cultura para reflexionar e debater os problemas e sacar propostas. Ó ser un organismo autónomo, independente e politicamente neutral, permite o encontro de persoas de ideoloxías moi diversas dedicadas a pensar nos problemas concretos do seu sector.

Independencia, si ... pero, ¿ata que punto?

Desde que estou no Consello nunca sentín a mínima indicación, nin explícita nin implícita. ¿Non sei se o dis polo da crise do CGAC?

A eso referíame, si.

Non, porque a miña postura foi claramente en defensa do proxecto de Gloria Moure, unha discrepancia natural e democrática.

Meu curmán pequeno, que é un grande lector, non me perdoaría senon lle pregunto polo gato Samuel. ¿A que debe seu nome?

Non teño idea de cómo se lle bautizou. Eu tiña a idea de que fora eu, pero un día falando de esto dixéronme que foi un dos meus fillos. Os nosos gatos sempre tiveron nomes de persoas, en parte porque os animais domésticos forman parte da vida case como persoas.

 

 

entrevista publicada na web de Ed. Galaxia: http://www.editorialgalaxia.es/interesarte

 

 

 · VOLVER A : CARLOS CASARES MOURIÑO, SEGUNDO CABODANO